Mirastan mal kaçırma, miras bırakanın sağlığında malını mirasçılarından birine ya da başkasına, diğer mirasçıları miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla devretmesidir. Bu durumda açılacak mal kaçırma davası, devrin şekline göre muris muvazaası, tenkis veya denkleştirme davası olabilir. Satış gibi gösterilen bağışlarda dava süreye bağlı değildir. Doğru dava türünü seçmek, sonucu doğrudan belirler.

Mirastan Mal Kaçırma Nedir?

Hukukta bir kişi sağlığında malını dilediği gibi kullanabilir, satabilir ya da bağışlayabilir. Sorun, bu tasarrufların bazı mirasçıları bilerek dışarıda bırakmak için yapılmasıyla başlar. Uygulamada en sık görülen örnek, babanın veya annenin bir taşınmazı çocuklarından birine tapuda satış gibi göstererek devretmesidir. Gerçekte hiç bir bedel ödenmemiştir; amaç, ölümden sonra o malın mirasa girmemesi ve diğer çocukların pay alamamasıdır.

Bu yalnızca satış görüntüsüyle yapılmaz. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, açık bağış, miras bırakanın parasıyla başkası adına taşınmaz alınması ya da banka hesaplarındaki paraların ölümden önce çekilmesi de karşılaşılan yöntemlerdir. Her yöntemin hukuki sonucu ve açılacak dava farklıdır. Bu nedenle mirastan mal kaçırma iddiasında ilk soru, malın tapuda hangi işlemle devredildiğidir.

Devrin Şekline Göre Açılacak Dava

Mal nasıl devredildi?	Açılacak dava	Kim açabilir?	Süre
Tapuda satış gösterildi, bedel ödenmedi	Muris muvazaası (tapu iptal ve tescil)	Bütün yasal mirasçılar	Süre yok
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, gerçekte bakım yok	Muris muvazaası	Bütün yasal mirasçılar	Süre yok
Tapuda açık bağış (hibe)	Tenkis	Saklı paylı mirasçılar	1 yıl / 10 yıl
Çocuğa çeyiz, sermaye, ev gibi kazandırma	Denkleştirme (paylaşımda hesaba katma)	Yasal mirasçılar	Paylaşım sırasında
Murisin parasıyla başkası adına alınan taşınmaz	Şartları varsa tenkis	Saklı paylı mirasçılar	1 yıl / 10 yıl

Satış görüntüsüyle yapılan devirlerde dayanak, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı’dır (01.04.1974, 1/2). Karar, aslında hediye edilen bir taşınmazın mirasçıları dışarıda bırakmak için tapuya satış olarak yazdırılmasını geçersiz sayar; diğer mirasçılar da kendi payları kadar tapunun iptalini isteyebilir. Muris muvazaası için kanunda açık bir hüküm bulunmaz; bu kurumun çerçevesini yargı kararları çizmiştir. Şartları, ispatı ve dava süreci için muris muvazaası davası rehberimize bakabilirsiniz.

Muris Muvazaası ile Tenkis Arasındaki Fark

Muris muvazaası davasında baştan hükümsüz bir devrin ortadan kaldırılması istenir; tenkiste ise ayakta kalan bir bağışın saklı payı aşan bölümü geri istenir. Muris muvazaası davasını saklı payı olsun olmasın bütün yasal mirasçılar açabilirken, tenkis davasını yalnızca saklı paylı mirasçılar (altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş) açabilir. Uygulamada iki talep çoğu zaman birlikte, kademeli olarak ileri sürülür: önce muris muvazaası, kabul edilmezse tenkis. Sürelerin karşılaştırması için muris muvazaası zamanaşımı yazımıza, açık bağışlar için bağış yoluyla mirastan mal kaçırma rehberimize göz atabilirsiniz.

Mal Kaçırmada Tapu İptal ve Tescil Davası Nasıl Açılır?

Tapunun iptali ve adınıza tescil istenen mal kaçırma davalarına asliye hukuk mahkemesi bakar; dava, taşınmaz hangi yerdeyse oradaki mahkemede açılmalıdır. Bu kural kesindir, taraflar anlaşarak başka bir yerde dava açamaz. Dava, malı devralan kişiye, o kişi ölmüşse onun mirasçılarına karşı açılır. Mirası reddeden kişi bu davayı açamaz. Muris muvazaasına dayalı davalar zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir.

Mirasçılar tapudaki işleme imza atmadıkları için, mal kaçırma amacını yazılı belgeyle sınırlı kalmadan tanık dahil her delille ortaya koyabilir. Mahkemeler özellikle şu ipuçlarına bakar:

• Satış bedeli ile taşınmazın gerçek değeri arasında büyük fark olup olmadığı
• Alıcının o bedeli ödeyecek ekonomik gücünün bulunup bulunmadığı
• Miras bırakanın malı satmaya gerçekten ihtiyacı olup olmadığı
• Bedelin ödendiğine dair banka kaydı bulunup bulunmadığı
• Aile içi ilişkiler ve kız çocuklarına mal verilmemesi gibi yöresel alışkanlıklar

Miras bırakanın amacı mal kaçırmak değil de mallarını çocukları arasında paylaştırmaksa muris muvazaasından söz edilemez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun ifadesiyle: “Miras bırakanın taksim amacı güderek yaptığı temliklerde muris muvazaası söz konusu olmaz” (HGK 23.05.1990, 2/680-31). Bu nedenle davadan önce bütün devirlerin bir arada degerlendirilmesi gerekir.

Kardeşlerden ve Evlattan Mal Kaçırma

En çok uyuşmazlık, anne veya babanın çocuklarından birini kayırarak diğerlerinden mal kaçırmasında yaşanır. Bu durumda mağdur olan kardeşler, miras bırakanın altsoyu olarak hem yasal hem de saklı paylı mirasçıdır; dolayısıyla devrin şekline göre hem muris muvazaası hem de tenkis davası açabilirler. Kız çocuklarının dışarıda bırakıldığı örneklerde mahkemeler, bölgedeki geleneklerin mal kaçırma kastını güçlendirdiğini kabul edebilmektedir.

Farklı bir durum, miras bırakanın kendi kardeşlerinin mirasçı olduğu hallerdir. Miras bırakanın çocuğu yoksa kardeşleri yasal mirasçı olabilir ancak 2007’den beri kardeşlerin saklı payı yoktur. Bu yüzden kardeşler açık bağışa karşı tenkis davası açamaz; satış gibi gösterilen devirlere karşı ise muris muvazaası davası açabilirler. Zira miras bırakanın muvazaalı işlemleri, mirasçıların her biri tarafından dava konusu yapılabilir.

Miras Bırakan Hayattayken Ne Yapılabilir?

Mirasçılık hakkı ölümle doğduğu için miras bırakan hayattayken yaptığı satış veya bağışlara karşı mal kaçırma davası açılamaz. Bu dönemde yapılabilecekler sınırlıdır: miras bırakanın akıl sağlığı yerinde değilse işlemlerin geçersizliği ileri sürülebilir; savurganlık veya kötü yönetim nedeniyle ailesini yoksulluk tehlikesine sokuyorsa sulh hukuk mahkemesinden kısıtlama istenebilir. Ayrıntılar için baba sağ iken mal kaçırma yazımızı okuyabilirsiniz. Mal kaçırma kendi başına bir suç değildir; sahte imza veya vekaletin kötüye kullanılması gibi durumlar için mirastan mal kaçırma cezası yazımıza bakabilirsiniz.

Muris Muvazaasının Uygulanmadığı Haller

Her iddia muris muvazaası davasıyla çözülmez. Miras bırakanın bedelini ödediği bir taşınmaz doğrudan üçüncü kişiden çocuğu veya eşi adına satın alınmışsa, taşınmaz hiç miras bırakanın adına kayıtlı olmadığı için muris muvazaası uygulanmaz (Yargıtay HGK 30.12.1992, 1/586-782). Bu durumda şartları varsa tenkis davası açılabilir. Evlilik sırasında eşlerden birinin diğerine yaptığı bağış veya bağış vaadi de kendi başına mal kaçırma kastı göstermez. Genel muvazaa kavramı ve alacaklılardan mal kaçırma için muvazaalı satış yazımızı okuyabilirsiniz.

Mirastan Mal Kaçırma Şüphesinde Ne Yapmalısınız?

1. Miras bırakanın adına kayıtlı olan ve son yıllarda devredilen taşınmazların tapu kayıtlarını çıkarın.
2. Her devrin satış mı, bağış mı, ölünceye kadar bakma mı olduğunu belirleyin.
3. Bedelin ödenip ödenmediğine dair bilgileri ve tanıkları not edin.
4. Tenkis davası düşünülüyorsa 1 yıllık süreyi kaçırmamak için gecikmeden harekete geçin.
5. Dava türünü ve taleplerin sırasını bir avukatla birlikte belirleyin.

Tapu kayıtlarını ve aile içindeki devirleri birlikte değerlendirerek hangi davanın açılacağını belirleyebiliriz. Mirasçılıktan çıkarma ile ilgili sorularınız için mirasçılıktan çıkarma yazımız da yardımcı olabilir.

Yargıtay Kararları Ne Diyor?

Mirastan mal kaçırma davalarında Yargıtay’ın yaklaşımını gösteren bazı kararlar şöyledir:

Karar	İlke
Yargıtay 1. HD, 24.12.2025, 2025/1646 E., 2025/6194 K.	01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı doğrultusunda, görünürdeki sözleşme gerçek iradeye uymadığı için, gizli bağış da TMK m.706, TBK m.237 ve Tapu Kanunu’ndaki şekle uyulmadığı için geçersizdir.
Yargıtay 1. HD, 24.03.2025, 2025/1273 E., 2025/1627 K.	Muris, mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak için gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazı tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek devreder.
Yargıtay 1. HD, 03.12.2025, 2025/49 E., 2025/5620 K.	Bu uyuşmazlıklarda mirasbırakanın asıl irade ve amacı, duraksamaya yer bırakmayacak biçimde ortaya çıkarılmalıdır.
Yargıtay 1. HD, 05.11.2025, 2024/5366 E., 2025/4935 K.	Tanık beyanları ve TAKBİS sorgusuyla görülen başka taşınmazlar dikkate alınarak murisin taşınmazı satmaya ihtiyacı olmadığı sonucuna varılmıştır.
Yargıtay 1. HD, 04.06.2008, 2008/2165 E., 2008/6959 K.	Muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı davalarda zamanaşımı ya da hak düşürücü süre uygulanmaz.

Bu kararlar, tapudaki “satış” kaydının tek başına belirleyici olmadığını gösterir. Mahkeme, mirasbırakanın gerçekte ne istediğini tanıklar, malvarlığı durumu ve bedelin ödenip ödenmediği gibi delillerle birlikte araştırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Mirastan mal kaçırma davası kaç yıl içinde açılır?

Satış gibi gösterilen bağışlara karşı açılan muris muvazaası davası süreye bağlı değildir. Açık bağışlara karşı açılan tenkis davası ise öğrenmeden itibaren 1 yıl, her halde 10 yıl içinde açılmalıdır.

Baba hayattayken mal kaçırma davası açılabilir mi?

Hayır. Mirasçılık ölümle doğduğu için bu davalar miras bırakan öldükten sonra açılabilir.

Mal kaçırma davasını kimler açabilir?

Muris muvazaası davasını saklı payı olsun olmasın bütün yasal mirasçılar açabilir. Tenkis davasını ise yalnızca altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş gibi saklı paylı mirasçılar açabilir.

Mal kaçırma davasında tanıkla ispat yapılabilir mi?

Evet. Tapudaki işleme imza atmayan mirasçılar, mal kaçırma amacını tanık beyanı dahil her delille kanıtlayabilir.

Mal üçüncü bir kişiye satıldıysa ne olur?

İyi niyetli üçüncü kişinin tapusu kural olarak iptal edilemez; bu durumda malı ilk devralan kişiden tazminat istenmesi gündeme gelir.

Kaynaklar