Mirasçılıktan Çıkarma
Medeni kanunumuzda mirasçılıktan çıkarmaya ilişkin hükümler MK (510-512) arasında düzenlenmiştir.Mirasbırakan her halde mirasçıyı mirasçılıktan çıkaramayacağı gibi bu istemin varlığı halinde bazı şartların mevcut olması gerekmektedir.Bu yazımızda mirasçılıktan çıkarmaya ilişkin sizlere detaylı bilgilerde bulunacağız.Mirasçılıktan çıkarmaya ilişkin hükümler; cezai mirasçılıktan çıkarma ve koruyucu mirasçılıktan çıkarma hükümleri olarak iki gurup adı altında incelenecektir.
Cezai Mirasçılıktan Çıkarma
Mirasçılıktan çıkarma iradesini gösteren ve bu şekilde ölüme bağlı tasarrufta bulunan mirasbırakan, saklı paylı mirasçısı bulunmasına rağmen terekesi üzerindee daha geniş bir malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunma imkanı elde edebilmektedir.Kanun koyucunun mirasçılıktan çıkarmaya ilişkin hükümleri medeni kanunumuzda düzenlemesinin sebebi saklı paylı mirasçının kusuru ve aile ilişkisinin kopması sebebiyle artık ortada korunmaya layık bir saklı payın mevcut olmamasıdır.Ancak bu durumda mirasçılıktan çıkarma şartları oluşmuş olsa dahi mirasçıyı mirasçılıktan çıkartıp çıkartmamak mirasbırakanın iradesine bırakılmıştır.O halde mirasbırakan kanuni şartların varlığı halinde saklı payı olan mirasçısını mirastan çıkarma iradesi doğrultusunda vasiyetname veyahut miras sözleşmesi ile miras dışı bırakabilecektir.
Mirasbırakan, mirasçılıktan çıkarmaya iradesini mirasçılıktan çıkarmanın bir ölüme bağlı tasarrruf niteliğine haiz olması sebebiyle vasiyetname ile açığa vurmaktadır. Buna rağmen sözleşmesi ile de mirasçılıktan çıkarma yapılmasında bir engel bulunmamaktadır.
Mirasçıyı Nasıl Mirastan Çıkarabilirim
Mirastan çıkarma işlemi, yalnızca ölüme bağlı tasarruf yoluyla yapılabilen miras hukukunun en önemli konularından biridir. Başka bir ifadeyle, bir mirasçının miras payından tamamen yoksun bırakılması için mutlaka mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm ve sonuç doğuracak irade açıklaması doğrultusunda bir tasarruf yapılması gerekir. Mirastan çıkarılmaya ilişkin olan bu işlemler vasiyetname ve miras sözleşmesi doğrultusunda düzenlenmesi mümkündür.Vasiyetname vasıtasıyla mirastan çıkarma ise mirasbırakanın tek taraflı iradesiyle gerçekleştirilen bir hukuki yol oldur.
Mirastan çıkarma en çok vasiyetname düzenlenerek yapılmaktadır. Mirasbırakan, vasiyetname içerisinde mirastan çıkarma sebebini açık ve anlaşılır şekilde, muğlak ifadelerden kaçınarak yapmalıdır .Böylece, mirastan çıkarma ve çıkarmanın sebebi net bir biçimde ortaya konacaktır.
Türk Medeni Kanunu, mirastan çıkarma işleminin geçerli olabilmesi için kanunda öngörülmüş sebeplerin bulunmasını şart koşmaktadır. Bu sebeplerden en az biri gerçekleşmişse, mirastan çıkarma hukuken geçerli olacaktır. Aksi hâlde yapılan işlem mirasçılıktan çıkarma niteliğini taşımaz.
Mirasçılıktan Çıkarma Şartları
Mirasçılıktan çıkarma,mirasbırakanın bu yönde irade açıklaması ile gerçekleşmektedir.Mirasbırakan ise genel olarak bu irade açıklamasını bir ölüme bağlı tasarruf ile gerçekleştirmektedir.Mirasçılıktan çıkarmaya ilişkin hükümler medeni kanunumuzun 510. maddesinde düzenlenmiştir.İlgili hükme göre mirasçılıktan çıkarma sebebinin mevcut olabilmesi için saklı paylı mirasçının ağır bir kusurunun mevcut olması veyahut aile hukukundan kaynaklanan bir yükümlülüğü ihlal etmiş olması gerekmektedir.Mirasbırakan her halükarda mirasçılıktan çıkarma sebebi oluştuğunu iddia ederek saklı paylı mirasçıyı mirastan çıkaramaz.İlgili hükme göre aşağıdaki durumlarda mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir:
- Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse,
- Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse.
Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihalinin başında nafaka borcunun yerine getirilmemesi yer alır.Bu halde mirasçılıktan çıkarma sebebi gerçekleşmiş bulunur. Ayrıca karı koca arasındaki sadakat borcunun ihlali de mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturur.Ancak her aile yükümlülüğümünün yerine getirilmemesi durumunda mirasçılıktan çıkarma şartları oluştuğu söylenemez.Örneğin saklı paylı mirasçının farklı bir siyasi görüşü taşıması mirasçılıktan çıkarma sebebi olmayacaktır.
Mirastan Çıkarma Sebebi Gösterilmelidir
Mirasçılıktan çıkarmanın geçerli olması için buna ilişkin sebebin mirasçılıktan çıkarmaya ilişkin düzenlenen ölüme bağlı tasarrufta gösterilmiş olması gerekmektedir.Aksi halde mirastan uzaklaştırılan kişi tenkis davası açarak saklı payını alabilmektedir.Kanunun mirasbırakana bu ödevi yüklemesinin sebebi mirasbırakanın mirasçılıktan çıkarma şartlarının mevcut olup olmadığını tespit edilmesi imkanının elde edilmesidir.Örnek olarak mirasbırakan “oğlum A benim canım kastettiği için onu mirasçılıktan çıkarıyorum” şeklinde bir ifade mirasçılıktan çıkarma şartlarını taşıyacaktır.
Saklı paylı Mirasçının Varlığı
Mirastan çıkarma kurumu esasen yalnızca saklı paylı mirasçılar açısından geçerlidir. Çünkü mirasbırakanın, saklı paylı olmayan mirasçılar üzerindeki tasarruf yetkisi sınırsızdır; yani bu kişilerin miras hakları, mirasbırakanın iradesiyle kolayca ortadan kaldırılabilir. Dolayısıyla saklı payı olmayan mirasçıların ayrıca mirastan çıkarılmasına hukuken gerek bulunmamaktadır.Bununla birlikte, uygulamada mirasbırakan kimi zaman hukuki bir zorunluluk olmamasına rağmen saklı paylı olmayan kişileri de mirastan çıkarma iradesini vasiyetnamesine ekleyebilir. Örneğin, ikinci zümre mirasçılarından olan bir yeğeni için “yeğenimi mirastan çıkarıyorum” şeklinde bir hükme yer verilebilir. Böyle bir tasarruf aslında teknik anlamda zorunlu olmasa da, aile içi ilişkilerde disiplinin korunması veya mirasbırakanın iradesinin net şekilde ortaya konması açısından sembolik bir tedbir niteliği taşıyabilir.Ancak bu halde yeğenin zaten saklı payı olmadığı için yapılan işlem teknik anlamda mirastan çıkarma niteliğine haiz değildir,olsa olsa mirastan uzaklaştırma olarak değerlendirilebilir.
Koruyucu Mirasçılıktan Çıkarma
Türk Medeni Kanunu m. 513, borçlarını ödeyemeyen ve hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyun (yani çocukların, torunların) mirastan çıkarılmasını düzenler.Koruyucu mirasçılıktan çıkarma ile mirasbırakan mirasçının payının alacaklılar tarafından haczedilmesini önlemektedir.Bu bakımdan koruyucu mirasçılıktan çıkarma cezalandırma amacı taşımaz. Aksine, borçlu mirasçının payı alacaklıların eline geçmesin, doğrudan onun çocuklarına aktarılsın diye yapılır. İşte bu yüzden bu düzenleme koruyucu mirasçılıktan çıkarma olarak adlandırılır.
Buna göre:
Eğer bir altsoyun hakkında aciz belgesi varsa, mirasbırakan onu saklı payının yarısı için mirastan çıkarabilir.
Ancak çıkarma yapılırken, çıkarılan kişinin bu yarı saklı payı tamamen yok olmaz. Bu pay doğmuş ve doğacak çocuklarına (altsoya) bırakılır.
Yani borçlu mirasçının hakkı alacaklıların eline geçmesin diye, onun payı doğrudan çocuklarına özgülenir.
Mirasçılıktan Çıkarma Hükümleri
MK m. 511/1’de açıkça belirtildiği üzere mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamaz ve tenkis davası da açamaz. Bu hüküm özellikle saklı paylı mirasçılar açısından önemlidir; çünkü normal şartlarda saklı paylı mirasçılar, saklı paylarını zedeleyen tasarruflara karşı tenkis davası açma hakkına sahiptirler. Ancak çıkarma halinde bu hak da ortadan kalkar.
Bu sebeple çıkarma, mirasçının tereke üzerindeki mirasçılık sıfatını tamamen ortadan kaldıran bir yaptırım olarak karşımıza çıkar.
-
Mirasçılık Sıfatının Tamamen Kalkması: Çıkarılan mirasçı, mirasçı olamayacağı gibi mirastan hiçbir hak da talep edemez. Bu durum, hem yasal miras hakkını hem de saklı pay talebini kapsar.
-
Payın Diğer Mirasçılara Geçmesi: Çıkarılan mirasçının mirastan alacağı pay, doğrudan diğer mirasçılar arasında paylaştırılır. Burada, çıkarılanın altsoyu olup olmamasına göre farklı sonuçlar doğabilir:
Eğer mirastan çıkarılanın altsoyu yoksa, pay diğer yasal mirasçılara geçer.
Eğer mirastan çıkarılanın altsoyu (çocukları) varsa, bu altsoy çıkarılan kişinin yerine geçer ve mirastan pay alır.
Mirastan Çıkarmanın İptali Davası
Kanun gereği, mirasçılıktan çıkarmaya ilişkin irade işlemi vasiyetnamede açıkça belirtilmiş bir sebebe dayanmalıdır. Eğer vasiyetnamede çıkarma gerekçesi mirasbırakan tarafından hiç yazılmamışsa veya muğlak bırakılmışsa, mirasçının iptal davası açma hakkı doğar.Ayrıca vasiyetnamede belirtilen mirastan çıkarma sebebinin ispatlanabilir ve makul bir sebep olması gerekir. Eğer mirasbırakanın iddia ettiği olayın doğruluğu kanıtlanamazsa, çıkarma geçerlilik kazanmaz. Bu durumda mirasçı iptal davasıyla hakkını geri alabilir.Mirasbırakan mirasçılıktan çıkarma sebebinde açık bir hataya düşmüş ise bu halde de mirasçılıktan çıkarmanın iptali gündeme gelir. Mirastan Çıkarmanın iptali davası ile;
Mahkeme mirastan çıkarma işlemini iptal ederse, mirasçının miras hakkı geri gelir.
Saklı paylı mirasçılar için, saklı pay üzerindeki hakları da korunur.
Mirastan çıkarma iptal edilince, mirasçının payı diğer mirasçılar arasında paylaşılmaz; hak sahibine iade edilir.
Çıkarılan Mirasçının Çocukları Mirastan Pay Alabilir mi?
Miras hukukunda mirastan çıkarma, miras bırakanın saklı paylı mirasçısını belirli sebeplerle mirastan yoksun bırakabilmesine imkân tanıyan özel bir kurumdur. Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardır: mirastan çıkarma yalnızca çıkarılan kişiyi bağlar, onun altsoyunun haklarını ortadan kaldırmaz. Yani mirastan çıkarılan kişi, miras açıldığında pay alamaz; fakat onun çocukları, sanki çıkarılan kişi daha önce vefat etmiş gibi onun yerine geçerek mirasçılık sıfatını kazanır.
Bu durum, kanunun aile bağlarını ve nesiller arası dengeyi korumaya yönelik düzenlemelerinden biridir. Örneğin, babasını mirastan çıkaran bir miras bırakanın torunları, kendi babalarının hakkına düşen payı doğrudan miras bırakanın terekesinden alabilirler. Böylece, mirastan çıkarma sadece mirasçının şahsına özgü bir yaptırım olarak kalır ve altsoyun miras hakkı güvence altına alınır.
Sonuç olarak, mirastan çıkarma işlemi yapıldığında çıkarılan kişi mirastan mahrum olur; ancak onun çocukları bu durumdan etkilenmez ve yasal mirasçılık haklarını sürdürür. Bu da miras hukukunda kişisel sorumluluk ilkesinin bir yansımasıdır: suç ya da kusur bireye aittir, onun soyuna sirayet etmez.
Miras Hukuku Avukatı
Hatay’da faaliyet gösteren Av. Emin Parlak Hukuk Bürosu, özellikle miras hukuku alanında uzmanlaşmış kadrosu ile müvekkillerine kapsamlı hukuki hizmetler sunmaktadır. Miras davalarının açılmasından tereke tespitine, mirasçılıktan çıkarma işlemlerinden miras sözleşmelerinin hazırlanmasına kadar geniş bir yelpazede profesyonel destek sağlayan büro, miras hukukunun tüm teknik detaylarını titizlikle takip etmektedir.
Özellikle mirastan çıkarma konusundaki hassas süreçlerde müvekkillerine ayrıntılı bilgi ve yol gösterici danışmanlık sağlayan Av. Emin Parlak Hukuk Bürosu, hukukun öngördüğü çerçevede hak kayıplarının önüne geçmek ve müvekkillerin menfaatlerini en güçlü şekilde korumak amacıyla hareket etmektedir. Yıllara dayanan deneyimi ve çözüm odaklı yaklaşımı ile Hatay miras avukatı arayışında olanların güvenle başvurabileceği bir adres konumundadır.Burada mirastan çıkarmaya ilişkin yazımızın sonuna geldik. Siz de mirastan çıkarma veya diğer miras hukuku konularında hukuki sorunlar yaşıyorsanız, Av. Emin Parlak Hukuk Bürosu’ndan profesyonel destek alabilir, haklarınızı güvence altına alabilirsiniz.
