İş kazası tespit davası, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) yaşanan bir olayı iş kazası olarak kabul etmediğinde ya da hiç incelemediğinde, sigortalının veya hak sahiplerinin olayın iş kazası olduğunu mahkeme kararıyla belirlettiği davadır. Bu karar, geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm geliri gibi hakların önünü açar.
İş Kazasının Tespiti Davası Dilekçe Örneği
Aşağıdaki iş kazası tespit davası örneğinde parantez içindeki alanları kendi bilgilerinizle doldurun ve olayınıza uymayan cümleleri çıkarın. Çalışan öldüyse davacı olarak hak sahiplerinin her biri ayrı ayrı yazılır.
( … ) İŞ MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE
(İş mahkemesi yoksa: ( … ) ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE – İş Mahkemesi Sıfatıyla)
DAVACI: (Ad Soyad), (T.C. Kimlik No), (Adres)
VEKİLİ: (Varsa vekilin adı ve adresi)
DAVALILAR:
1- Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı – ( … ) Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, (Adres)
2- (İşverenin adı veya unvanı), (Vergi No / MERSİS No), (Adres) – İşveren ölmüşse: (mirasçılarının adları ve adresleri)
KONU: (gg.aa.yyyy) tarihinde meydana gelen olayın 5510 sayılı Kanun m.13 kapsamında iş kazası olduğunun tespiti istemidir.
AÇIKLAMALAR:
1- Davacı, davalıya ait (işyerinin adı ve adresi) işyerinde (gg.aa.yyyy) tarihinden beri (görevi) olarak çalışmaktadır. İşyeri sicil numarası: ( … ).
2- (gg.aa.yyyy) günü saat ( … ) sıralarında davacı, (yaptığı iş) sırasında (kazanın oluş şekli: düşme, sıkışma, araç kazası vb.) sonucu yaralanmıştır. Olay, aynı maddenin birinci fıkrasının ( … ) bendindeki (işyerinde bulunduğu sırada / işverence sağlanan taşıtla işe gidiş-geliş sırasında / görevli olarak işyeri dışına gönderildiği sırada) hâline uymaktadır.
3- Davacı olaydan hemen sonra (sağlık kuruluşunun adı) götürülmüş, (tanı veya yaralanmanın niteliği) tespit edilmiştir. Olay yerinde (kolluk birimi) tarafından tutanak tutulmuştur. (Tutulmadıysa bu cümleyi çıkarın.)
4- Olay (gg.aa.yyyy) tarihinde (işveren tarafından / davacı tarafından dilekçeyle) Kuruma bildirilmiştir. Kurum (gg.aa.yyyy) tarihli ( … ) sayılı yazısıyla olayın iş kazası sayılmadığını açıklamıştır. (Karar verilmediyse: Başvuruya bugüne kadar cevap verilmemiştir.)
5- Kurumun değerlendirmesi yerinde değildir. Olay mesai saatinde ve (işyerinde / işverenin verdiği görev sırasında) meydana gelmiş, olay ile davacının uğradığı zarar arasında uygun illiyet bağı bulunmaktadır.
6- Olayın iş kazası olduğunun belirlenmesi; geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri (ölüm hâlinde ölüm geliri) ve bağlantılı haklar bakımından zorunludur. Dava, 7036 sayılı Kanun m.3/3 uyarınca arabuluculuk dava şartına tabi değildir.
HUKUKİ SEBEPLER: 5510 sayılı Kanun m.13 ve ilgili hükümler, 6331 sayılı Kanun, 7036 sayılı Kanun, HMK ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: İş kazası inceleme dosyası ve raporu, işyeri sicil ve hizmet kayıtları, kaza tespit tutanağı, kolluk tutanakları ve varsa soruşturma dosyası (( … ) Cumhuriyet Başsavcılığı, soruşturma no: … ), hastane kayıtları ve raporlar, tanıklar (ad soyad ve adresleri), kamera kayıtları, bilirkişi incelemesi, keşif ve her türlü yasal kanıt.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; (gg.aa.yyyy) tarihinde meydana gelen olayın davalılar yönünden iş kazası olduğunun tespitine, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
(Tarih)
Davacı / Vekili
(Ad Soyad – İmza)
EKLER: 1- İş kazası bildirimi için verilen dilekçe ve cevabı, 2- Hastane kayıtları ve raporlar, 3- Kaza tespit tutanağı ve varsa kolluk tutanağı, 4- Tanık listesi, 5- Hak sahipleri için mirasçılık belgesi ve nüfus kaydı (gerekirse), 6- Vekâletname (varsa).
- Dava SGK ile işverene birlikte açılır; ikisi zorunlu dava arkadaşıdır.
- Görevli mahkeme iş mahkemesidir; olmayan yerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.
- Dava açmadan önce arabulucuya gitmek gerekmez (7036 sayılı Kanun m.3/3).
- İş kazasının SGK’ya bildirilmesi ve belgelerin erken toplanması süreci kısaltır.
- İş kazası sayılmamış bir olayda tazminat davası, tespit kararı beklenerek görülür.
İş Kazası Tespit Davası Nedir, Ne Zaman Açılır?
Bir olayın iş kazası sayılıp sayılmadığına önce SGK karar verir. Olay iş kazası sayılmazsa, inceleme sonuçlanmazsa ya da işveren iş kazasını hiç bildirmemişse çalışan mahkemeye gidebilir. Bu davada para istenmez; mahkeme yalnızca olayın iş kazası olup olmadığını belirler.
5510 sayılı Kanun m.13’e göre iş kazası, sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren ve aşağıdaki durumlardan birinde meydana gelen olaydır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.3 de işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen olayları iş kazası olarak tanımlar.
| Kanundaki durum | Temsili iş kazası örneği |
|---|---|
| (a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada | Mola sırasında işyeri merdiveninde düşme |
| (b) İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle (bağımsız çalışan için kendi yürüttüğü iş nedeniyle) | Müşteri adresinde montaj yaparken yaralanma |
| (c) Görevli olarak işyeri dışına gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmadan geçen zamanlarda | İş seyahatinde konaklama yerinde yaşanan kaza |
| (d) Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda | Süt izni sırasında yaşanan kaza |
| (e) İşverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-gelişte | Personel servisinin kaza yapması |
Bunlara ek olarak iş kazası ile zarar arasında uygun illiyet bağı aranır. İşyerinde mesai sırasında geçirilen kalp krizi gibi hastalık kaynaklı olaylarda mahkeme, işin ve çalışma koşullarının olaya etkisini ayrıca araştırır; bu dosyalarda tıbbi bilirkişi raporu belirleyici olur.
İş kazasının tespiti istenirken işverenin kusuru araştırılmaz. Kusur, iş kazası nedeniyle açılan tazminat davasında ve rücu talebinde önem taşır; bu davada yalnızca olayın iş kazası niteliği tartışılır.
İş Kazasının Tespiti İçin SGK’ya Başvuru Nasıl Yapılır?
Kanunun 13. maddesine göre işveren, iş kazasını olay yerindeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya ise kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir. Kendi adına ve hesabına çalışan kişi, iş kazası bulunduğu yer dışında olmuşsa bu yükümlülüğü üç iş günü içinde kendisi yerine getirir; rahatsızlığı buna engelse süre engelin kalktığı günden başlar.
Bildirim yapılmazsa çalışan veya yakınları beklemeden il müdürlüğüne ya da sosyal güvenlik merkezine yazılı dilekçe verebilir. Dilekçeye iş kazasının tarihi, yeri, oluş şekli, olayı görenlerin adları ve ilk tedavinin yapıldığı sağlık kuruluşu yazılır; hastane kayıtları ve varsa kolluk tutanağı eklenir. Dilekçenin alındı belgesi saklanmalıdır.
Yükümlülük süresinde yerine getirilmezse, o tarihe kadar geçen süre için ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir; ayrıca idari para cezası uygulanabilir. Bu yaptırımlar çalışanın hakkını ortadan kaldırmaz.
SGK İş Kazasını Nasıl İnceler ve Tespit Eder?
Bildirim veya dilekçe üzerine Kurum, olayın iş kazası olup olmadığını araştırır. Bu inceleme genellikle denetmen veya müfettişlerce yapılır: işyerinde ifade alınır, kaza tutanağı, puantaj kayıtları ve tedavi belgeleri incelenir. Uygulamada bu çalışmaya iş kazası tahkikatı denir.
Kurum olayı iş kazası sayarsa çalışan dava açmadan haklarına kavuşur: geçici iş göremezlik ödeneği ödenir, gerekirse sağlık kurulu raporuyla meslekte kazanma gücü kaybı belirlenir. Olay iş kazası sayılmazsa ya da inceleme makul sürede sonuçlanmazsa yargı yolu gündeme gelir.
Kurumun kararı mahkemeyi bağlamaz; mahkeme iş kazasını kendisi değerlendirir. Ancak hiç inceleme yapılmamış kazalarda mahkemeler önce Kurumun görüşünü ister ve gerektiğinde davacıya başvuru için süre verir.
İş Kazası Tespit Davası Kime Karşı Açılır?
Davayı Kimler Açabilir?
Hizmet sözleşmesiyle çalışan sigortalı (5510 m.4/1-a) ve kendi adına bağımsız çalışan sigortalı (m.4/1-b) bu davayı açabilir. İş kazası ölümle sonuçlandıysa dava hakkı hak sahiplerine geçer; eş, çocuklar ve hak sahibi sayılma şartlarını taşıyan anne-baba her biri davacı olabilir.
Sigortasız çalışırken iş kazası geçiren işçi de dava açabilir; çünkü sigortalılık işe başlamakla doğar. Sigortasız çalışmada çalışma ilişkisinin de ispatı gerekebilir; bu ihtiyaç bazen ayrıca hizmet tespiti davasını gündeme getirir.
Davalılar: SGK ve İşveren
Dava SGK ile işverene birlikte yöneltilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre “sigortalının (veya hak sahiplerinin) açacağı iş kazasının tespitine ilişkin davada işveren ile Kurum arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunduğu açıktır.”1 Bu yüzden yalnızca birine karşı açılan dava eksik kalır. İşveren ölmüşse dava mirasçılarına yöneltilir. SGK ayrı tüzel kişiliğe sahip olduğundan davalı olarak Bakanlık değil, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı gösterilir.
Taraflardan biri unutulduysa dava hemen reddedilmez. Yargıtay’a göre bu durumda “dava sıfat yokluğundan reddedilmez. Mahkemenin, davayı diğer mecburi dava arkadaşlarına da teşmil etmesi için davacıya süre vermesi, davacı bu süre içinde davayı diğer mecburi dava arkadaşlarına teşmil ederse davaya devam etmesi gerekir.”2
Dava yalnızca işverene karşı açılmışsa da sonuç değişmez. Yargıtay’a göre “6100 sayılı Kanun’un 60 ıncı maddesi uyarınca davanın Kuruma ve işverene karşı birlikte açılması zorunludur.”3 Bu durumda davacıya davayı Sosyal Güvenlik Kurumuna da yöneltmesi için süre verilir.
İş Kazası Olmadığının Tespiti Davası Kim Açar?
Tespit istemi yalnızca çalışandan gelmez. Olay iş kazası sayıldıysa ve işveren buna katılmıyorsa, olayın iş kazası olmadığının tespitini kendisi isteyebilir. Bu davada SGK ile sigortalı, ölüm hâlinde hak sahipleri davalı olarak yer alır.
İşverenin bu davadaki yararı çoğunlukla rücu riskiyle ilgilidir. 5510 sayılı Kanun m.21’e göre iş kazası işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışı sonucunda olmuşsa, Kurum çalışana yaptığı ödemeleri ondan isteyebilir.
İş Kazası Tespit Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme
Görevli mahkeme iş mahkemesidir. Bu mahkemenin kurulmamış olduğu yerlerde dava asliye hukuk mahkemesine açılır ve mahkeme bu sıfatla bakar. Görevsiz mahkemeye açılan dava görevsizlik kararıyla zaman kaybettirir.
Yetkili mahkeme 7036 sayılı Kanun m.6’ya göre belirlenir: davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Davacı bunlardan birini seçebilir; uygulamada dava çoğu zaman iş kazasının yaşandığı işyerinin bağlı olduğu yerde açılır.
Bu yetki kesin yetki değildir. Yargıtay’a göre “iş kazasının tespiti istemli davada kesin yetki kuralları bulunmadığından, davacıya tanınan seçimlik hak kapsamında” dava bu yerlerden birinde açılabilir.4 Mahkeme yetkiyi kendiliğinden gözetmez; yetkisizlik, davalıların süresinde yapacağı itirazla incelenir. Bununla birlikte 7036 sayılı Kanun’un 6. maddesine aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir.
Tespit Davası İçin Arabulucuya Gitmek Zorunlu mu?
Hayır. 7036 sayılı Kanun m.3/1, işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade davalarında arabulucuya başvurmayı dava şartı yapar. Aynı maddenin üçüncü fıkrası ise iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını bu şartın dışında tutar.
Bu nedenle dilekçe doğrudan mahkemeye verilebilir. Olayın iş kazası sayılması sosyal güvenlik haklarını ilgilendirdiğinden, işçi ile işveren kendi aralarında anlaşarak bağlayıcı bir sonuç da yaratamaz.
İş Kazasının Tespiti Davasında Zamanaşımı Var mı?
Kanunda iş kazasının tespiti için ayrıca öngörülmüş bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre yoktur. Uygulamada ağır basan görüş, olayın iş kazası olduğunun ya da olmadığının tespitinin zamanaşımına bağlı olmadığı yönündedir; bazı kaynaklar ise on yıllık süreden söz eder.
Tespit kararına bağlı haklar ise süreye tabidir. Kurumdan geriye dönük ödeme talepleri ile işverene karşı açılacak tazminat davaları kendi zamanaşımı sürelerine bağlıdır; bu süreleri iş kazasında dava açma süreleri yazısında ayrıca ele aldık.
Zaman geçtikçe iş kazasını görenlere ulaşmak ve kamera ya da işyeri kayıtlarını bulmak zorlaşır. Bu yüzden zamanaşımı sınırı olmasa bile beklemek önerilmez.
İş Kazası Mahkemede Nasıl İspat Edilir?
Sosyal güvenlik hakları kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme delilleri kendiliğinden araştırır ve davacının gösterdikleriyle sınırlı kalmaz. Yine de ispat gücü çoğunlukla iş kazasından sonraki ilk günlerde toplanan belgelerle belirlenir.
| Delil | Neyi göstermeye yarar? |
|---|---|
| Kaza tespit tutanağı, puantaj ve giriş-çıkış kayıtları | Olayın mesai saatinde ve işyerinde olduğunu |
| Kolluk tutanağı, ifadeler, varsa savcılık soruşturma dosyası | İş kazasının oluş şeklini ve tarihini |
| Hastane ilk müdahale kayıtları, epikriz ve raporlar | Yaralanmanın niteliğini ve kazayla zaman bağlantısını |
| İş kazası bildirgesi ve inceleme raporu | Kurumun olaya bakışını ve gerekçesini |
| Tanık beyanları | İş kazası anını ve yapılan işi |
| Kamera kayıtları, fotoğraf ve mesajlar | Olay yerini ve saatini |
| Bilirkişi incelemesi, gerekirse keşif | Uygun illiyet bağını ve teknik ayrıntıları |
Tanık olarak iş kazası anında orada bulunan iş arkadaşları gösterilmelidir. Tedavi kayıtlarındaki saat ile anlatılan saatin birbirini tutması ispatı güçlendirir.
Tespit Süreci Adım Adım Nasıl İlerler?
- İş kazasının kolluğa ve Kuruma iletilip iletilmediğini kontrol edin; iletilmemişse yazılı dilekçe verin.
- İncelemenin sonucunu bekleyin; ret yazısını veya cevapsız kalan dilekçenin alındı belgesini saklayın.
- Dava dilekçesini SGK ve işvereni davalı göstererek yetkili mahkemeye verin.
- Mahkeme iş kazası dosyasını ve işyeri kayıtlarını getirtir; iş arkadaşları dinlenir, gerekirse bilirkişi incelemesi ve keşif yapılır.
- Karara karşı istinaf, ardından temyiz yoluna gidilebilir.
- Karar kesinleşince Kurumdan ödenek, meslekte kazanma gücü kaybının belirlenmesi ve bağlanacak ödemeler istenir.
Sürekli iş göremezlik geliri için meslekte kazanma gücü kaybının en az yüzde 10 olması gerekir (5510 m.19). Oran, yetkili sağlık kurulu raporuna göre belirlenir; çalışan öldüyse hak sahiplerine ölüm geliri bağlanır.
Tespit Kararı Tazminat Davasını Nasıl Etkiler?
Bu davada para istenmez; zararın karşılanması için işverene ayrıca maddi ve manevi tazminat davası açılır. Olay iş kazası sayılmamışsa, tazminat davasını gören mahkeme iş kazasının tespiti sonucunu bekletici mesele yapar. Böylece aynı iş kazası hakkında çelişkili kararlar verilmesi önlenir. Tazminat davasında işverenin ve çalışanın kusur oranları ayrıca belirlenir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu konuda şu yolu göstermiştir: “mahkemece ilgili tarafa olayın iş kazası olduğunun veya olmadığının tespiti yönünde dava açması için HMK’nın 165. maddesi uyarınca süre verilmesi ve dava açıldığı takdirde bekletici sorun yapılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekmektedir.”5
| Dava | Kim açar? | Kime karşı? | Amacı |
|---|---|---|---|
| İş kazasının tespiti | Sigortalı veya hak sahipleri (karşıt istemde işveren) | SGK ve işveren | Olayın iş kazası olup olmadığının belirlenmesi |
| Maddi ve manevi tazminat | Yaralanan işçi, ölümde yakınları | İşveren ve sorumlu diğer kişiler | Zararın ve acının karşılanması |
| Rücu | SGK | İşveren ve sorumlu üçüncü kişiler | Kurumun yaptığı ödemelerin geri alınması |
Tazminatın nasıl hesaplandığını iş kazası tazminatının hesaplanması yazısında, tedavi giderleri ve kazanç kaybı gibi yaralanmaya özgü talepleri yaralanma sonrası tazminat hakları yazısında anlattık. İşçinin hayatını kaybettiği iş kazalarında destekten yoksun kalma ve yakınların talepleri için ölümle sonuçlanan kazalarda tazminat yazısına bakabilirsiniz.
Zarar bir kazadan değil, işin niteliğinden kaynaklanan bir hastalıktan doğduysa kurallar farklılaşır; ayrıntılar meslek hastalığında tazminat hakları yazısında, örnek metin ise meslek hastalığı için hazırlanmış dava dilekçesi sayfasındadır.
Sık Yapılan Hatalar
- Davayı yalnızca işverene ya da yalnızca SGK’ya karşı açmak.
- Davalı olarak Kurum yerine Bakanlığı göstermek.
- İş kazasını Kurumun bilgisine hiç sunmadan dosyayı mahkemeye taşımak; bu durum süre verilmesine ve gecikmeye yol açar.
- İş kazasını görenlerin adlarını, hastane ve kolluk kayıtlarını geç toplamak.
- Tespit kararının tazminatı da kapsadığını düşünüp tazminat davası sürelerini kaçırmak.
- Görevsiz mahkemeye gitmek ya da gereksiz yere arabuluculuk tutanağı beklemek.
Sık Sorulan Sorular
Tespit kararı olmadan tazminat davası açılabilir mi?
Açılabilir. Ancak olay idari aşamada iş kazası sayılmamışsa mahkeme, iş kazasının tespiti sonucunu bekletici mesele yapar ve gerekirse davacıya dava açması için süre verir.
Sigortasız çalışırken geçirilen kaza iş kazası sayılır mı?
Sayılabilir. Sigortalılık işe başlamakla doğar ve işverenin bildirim yapmamış olması kazanın niteliğini değiştirmez. Ancak sigortasız çalışmada çalışma ilişkisinin de ayrıca ispatı gerekebilir.
Servis aracında yaşanan kaza iş kazası mıdır?
İşverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-geliş sırasında olan kaza, 5510 m.13/1-e uyarınca iş kazası sayılır. Kendi aracıyla ya da toplu taşımayla işe giderken yaşanan kaza ise bu bendin kapsamına girmez.
İşyerinde geçirilen kalp krizi iş kazası sayılır mı?
Kendiliğinden sayılmaz, kendiliğinden reddedilmez de. Mahkeme; işin ağırlığı, çalışma koşulları ve olay anındaki durum ile kalp krizi arasındaki bağı tıbbi bilirkişi raporuyla araştırır.
Tespit davasında harç ve vekâlet ücreti nasıl belirlenir?
Para istenmeyen bir tespit istemi olduğundan harç ve vekâlet ücreti maktu olarak belirlenir. SGK harçtan muaftır.
İş kazası tespiti ne kadar sürer?
Süre; mahkemenin iş yüküne, inceleme dosyasının ne zaman geldiğine, beyanların alınmasına ve bilirkişi incelemesine göre değişir. İstinaf ve temyiz aşamaları ayrıca zaman alır.
Kaynaklar
1 Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 12.03.2025, E. 2023/970, K. 2025/118. ↑
2 Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 22.06.2022, E. 2022/7035, K. 2022/9614. ↑
3 Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 24.12.2024, E. 2024/14812, K. 2024/13675. ↑
4 Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 22.01.2025, E. 2024/10378, K. 2025/1022. ↑
5 Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 26.02.2025, E. 2023/406, K. 2025/80. ↑