Şikâyete bağlı suçlar, savcılığın kendiliğinden soruşturma yürütemediği, ancak mağdur ya da suçtan zarar gören kişi şikâyetçi olursa takip edilen suçlardır. Hakaret, hafif kasten yaralama, malvarlığına yönelik tehdit ve konut dokunulmazlığının ihlali bunlara örnektir. Şikâyet hakkı, fiil ve failin öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde kullanılmalıdır. Şikâyetten vazgeçmek mümkündür; ancak kovuşturma aşamasında bunun davayı düşürmesi için sanığın da kabul etmesi gerekir.
- Şikâyet süresi altı aydır; fiil ve failin öğrenildiği günden başlar (TCK m.73).
- Hakarette şikâyet süresi, fiilin işlendiği tarihten itibaren her hâlde iki yılı geçemez.
- Vazgeçme soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı, kovuşturmada düşme kararıyla sonuçlanır; sanık kabul etmezse yargılama sürer.
- Şikâyete bağlı suçların çoğu uzlaştırmaya gider; cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip ve hakaret hariç (CMK m.253).
- Aynı suçun ağır hâli çoğu zaman re’sen kovuşturulur; belirleyici olan ilgili maddenin metnidir.
Şikâyete Bağlı Suç Ne Demek?
Ceza muhakemesinde kural, suç haberini alan savcılığın kimsenin talebini beklemeden soruşturma yapmasıdır. Kanun koyucu bazı suçlarda bu kuralı değiştirmiş, soruşturma ve kovuşturmayı mağdurun ya da suçtan zarar görenin iradesine bırakmıştır. Bu suçlarda geçerli bir şikâyet yoksa savcı soruşturma yürütemez, açılmış dava da sürdürülemez.
Kurumun varlık nedeni öğretide şöyle açıklanır: “Şikâyet kurumunun asıl amacı mağduru korumak, yani failin mağdura vereceği zarardan yine mağduru korumaya çalışmaktır.”1
Şikâyet, suçun unsurlarından biri değildir; yargılama yapılabilmesi için aranan bir şarttır. Bu nedenle “Şikâyet müessesesi uygulama ve öğretide kabul edildiği üzere bir kovuşturma koşulu olup, cezalandırılma koşulu değildir.”2 Şikâyet yoksa fiil suç olmaktan çıkmaz; yalnızca devlet failin yargılanmasını başlatamaz ya da sürdüremez.
Hangi Suçlar Şikâyete Bağlıdır?
Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı, o suçu düzenleyen maddeden anlaşılır. Kanun bunu genellikle “mağdurun şikâyeti üzerine”, “şikâyet üzerine” ya da “soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır” ifadeleriyle gösterir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun güncel metnine göre başlıca örnekler şunlardır:
| Suç | TCK maddesi | Not |
|---|---|---|
| Kasten yaralama (basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek hafif hâl) | m.86/2 | Eşe, kardeşe, üstsoya, altsoya karşı, silahla veya diğer m.86/3 hâllerinde şikâyet aranmaz. |
| Taksirle yaralama | m.89/5 | Bilinçli taksirde, birinci fıkradaki basit hâl dışında şikâyet aranmaz. |
| Cinsel saldırı (temel hâl, sarkıntılık dâhil) | m.102/1 | Organ veya cisim sokma suretiyle işlenen hâl yalnızca eşe karşı işlendiğinde şikâyete bağlıdır (m.102/2). |
| Çocuğun sarkıntılık düzeyinde cinsel istismarı | m.103/1 | Yalnızca fail de çocuksa; mağdurun, velisinin veya vasisinin şikâyeti aranır. |
| Reşit olmayanla cinsel ilişki | m.104/1 | On beş yaşını bitirmiş çocukla cebir, tehdit ve hile olmaksızın; m.104/2-3 hâllerinde şikâyet aranmaz. |
| Cinsel taciz | m.105/1 | Mağdurun şikâyeti üzerine. |
| Tehdit (malvarlığına büyük zarar veya sair kötülük) | m.106/1, ikinci cümle | Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit ve silahla tehdit re’sen kovuşturulur. |
| Konut dokunulmazlığının ihlali | m.116/1-2 | Cebir, tehdit veya gece vakti işlenen hâlde (m.116/4) maddede ayrıca şikâyet ibaresi yoktur. |
| İş ve çalışma hürriyetinin ihlali | m.117/1 | Mağdurun şikâyeti hâlinde. |
| Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma | m.123 | Israrla telefon etme, gürültü yapma gibi fiiller. |
| Israrlı takip | m.123/A | Maddedeki suçun tamamı şikâyete bağlıdır; uzlaştırma uygulanmaz. |
| Hakaret | m.125, m.131 | Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret re’sen kovuşturulur. |
| Haberleşmenin gizliliğini ihlal, konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması, özel hayatın gizliliğini ihlal | m.132, 133, 134 (m.139) | Kişisel verilere ilişkin bazı suçlar bu kuralın dışındadır. |
| Paydaş malı üzerinde veya alacak tahsili amacıyla hırsızlık | m.144 | Hırsızlığın diğer hâllerinde şikâyet aranmaz. |
| Mala zarar verme (temel hâl) | m.151/1 | Nitelikli hâllerde (m.152) şikâyet şartı öngörülmemiştir. |
| Hakkı olmayan yere tecavüz | m.154/1 | Suçtan zarar görenin şikâyeti üzerine. |
| Güveni kötüye kullanma (temel hâl) | m.155/1 | Hizmet ilişkisi gibi nedenlerle tevdi edilen eşyada (m.155/2) şikâyet şartı öngörülmemiştir. |
| Bedelsiz senedi kullanma | m.156 | Şikâyet üzerine. |
| Alacak tahsili amacıyla dolandırıcılık | m.159 | Dolandırıcılığın temel hâlinde (m.157) şikâyet aranmaz. |
| Kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf | m.160 | Şikâyet üzerine. |
| Malvarlığına karşı suçlarda bazı akrabalar | m.167/2 | Ayrılık kararı verilmiş eş, ayrı yaşayan kardeş gibi yakınlar hakkında şikâyet üzerine ceza yarı oranında indirilir; yağma hariç. |
| Açığa atılan imzayı kötüye kullanma | m.209/1 | Şikâyet üzerine. |
| Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünün ihlali | m.233/1 | 2026’da eklenen m.233/4’teki ağır sonuçlu hâlde şikâyet aranmaz. |
| Evi terk eden çocuğu ailesine haber vermeden yanında tutma | m.234/3 | Şikâyet üzerine. |
| Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrının açıklanması | m.239/1 | Sırrın yurt dışındaki bir yabancıya açıklanmasında şikâyet koşulu aranmaz (m.239/3). |
Tablodaki notlar önemlidir: Aynı suçun temel hâli şikâyete bağlıyken, kanunun “şikâyet aranmaksızın” dediği ya da ayrı fıkrada düzenlediği ağır hâli re’sen kovuşturulabilir. Örneğin hayata yönelik tehdit ile silahla tehdit şikâyet şartına bağlı değildir. Hangi tehdit türünde şikâyet gerektiği ve dilekçede nelerin yer alacağı, tehdit suçunda şikâyet dilekçesi yazısında ayrıca ele alındı.
Cinsel suçlarda da benzer bir ayrım vardır. Cinsel saldırının temel hâli ve cinsel taciz şikâyete bağlıdır ama uzlaştırmaya gidilemez. Taciz suçunun unsurları ve nitelikli hâlleri için TCK 105’te düzenlenen taciz suçu yazısına bakılabilir.
Taksirle Yaralamada Bilinçli Taksir İstisnası
Taksirle yaralama kural olarak şikâyete bağlıdır (TCK m.89/5). İstisna şudur: Fail bilinçli taksirle hareket etmişse ve yaralama birinci fıkradaki basit hâli aşmışsa, yani kemik kırılması, yaşamı tehlikeye sokan durum gibi ağır sonuçlar doğmuş ya da birden fazla kişi yaralanmışsa şikâyet aranmaz. Bilinçli taksirle işlenen ama basit hâlde kalan yaralamada şikâyet yine gerekir.
Trafik kazalarında bu ayrım sık gündeme gelir. Alkollü araç kullanmak tek başına TCK m.179/3’teki re’sen kovuşturulan suçu oluşturabilir. Aynı sürücünün kazada birini yaralaması hâlinde taksirle yaralama için ayrıca şikâyet gerekip gerekmediği, kusurun bilinçli taksir sayılıp sayılmadığına ve yaralanmanın ağırlığına göre değişir. Ehliyete el konulması ve cezai boyut alkollü araç kullanma cezası yazısında anlatıldı.
Şikâyet Süresi Ne Kadar? (TCK M.73)
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi altı aydır (TCK m.73/1). Süre, şikâyet hakkı olan kişinin hem fiili hem de failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar; failin kimliği bilinmiyorsa yalnızca olayı bilmek süreyi başlatmaz (m.73/2). Bu süre hak düşürücüdür: Kaçırılırsa şikâyet hakkı kaybedilir ve soruşturma yapılamaz.
Sürenin varlığı yalnızca usul düzeniyle açıklanmaz. Öğretideki bir değerlendirmeye göre “Süre konmasının bir diğer amacı ise mağdurun şikayet hakkını fail bakımından sürekli bir tehdit gibi kullanmasının önüne geçilmesidir”.3
Altı aylık süre, suçun dava zamanaşımı içinde işler. Failin kim olduğu yıllar sonra öğrenilse bile bu sınır dolmuşsa şikâyet artık sonuç doğurmaz. Bu sınır, üst sınırı beş yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda sekiz yıl, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezası gerektirenlerde on beş yıldır (TCK m.66/1).
Hakaret için 2024’te özel bir sınır getirildi: Öğrenme tarihi ne olursa olsun, hakaret suçunda şikâyet süresi fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73/2, 7531 sayılı Kanun). Şikâyet hakkı birden fazla kişiye aitse birinin süreyi kaçırması, diğerlerinin hakkını düşürmez.
Şikâyet Nasıl ve Nereye Yapılır?
Şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına ya da polis, jandarma gibi kolluk birimlerine yapılabilir (CMK m.158/1). Valiliğe, kaymakamlığa veya mahkemeye verilen dilekçe ilgili başsavcılığa gönderilir. Yurt dışında işlenip Türkiye’de takibi gereken suçlarda elçilik ve konsolosluklara da başvurulabilir (m.158/2-3).
Şikâyet yazılı dilekçeyle ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılır (m.158/5). Belirli bir kalıp yoktur; olayın anlatılması ve failin cezalandırılmasının istendiğinin anlaşılması yeterlidir. Olaya doğru hukuki adı vermek de şart değildir, çünkü “şikâyet ederken eylemin hukuken yanlış nitelendirilmiş olunması, şikâyeti geçersiz kılmamaktadır.”4
Başka bir kuruma verilen dilekçenin savcılığa ulaşması zaman alabileceğinden, süre dolmak üzereyse doğrudan savcılığa veya kolluğa başvurmak daha güvenlidir.
Şikâyetten Vazgeçme Nasıl Olur, Sonuçları Nelerdir?
Şikâyet eden kişi şikâyetinden vazgeçebilir. Vazgeçmenin sonucu dosyanın bulunduğu aşamaya göre değişir: Soruşturma aşamasında savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir, kovuşturma aşamasında ise dava düşer (TCK m.73/4). Hükmün kesinleşmesinden sonra yapılan vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz.
Sanık Vazgeçmeyi Kabul Etmezse Ne Olur?
Kovuşturma aşamasındaki vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (m.73/6). Bu imkân, kendini suçsuz gören sanığın beraat kararı alabilmesi için tanınmıştır. Sanık kabul etmezse yargılama sürer; suç sabit görülmezse beraat, sabit görülürse şikâyet şartı ortadan kalktığı için düşme kararı verilir. Soruşturma aşamasında ise şüphelinin kabulü aranmaz. Beraat eden sanığın vekâlet ücreti hakkı için beraat sonrası vekâlet ücretinin tamamlatılması yazısına göz atılabilir.
Vazgeçmenin Diğer Sonuçları
- İştirak hâlinde işlenen suçta faillerden biri hakkındaki vazgeçme, diğerlerini de kapsar.
- Vazgeçen kişi şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa, artık hukuk mahkemesinde dava açamaz. Böyle bir açıklama yoksa tazminat yolu açık kalır.
- Vazgeçme, müsadere edilen eşyanın veya ödenmiş adli para cezasının geri verilmesini gerektirmez (m.74/1).
- Geçerli bir vazgeçmeden dönülemez; aynı fiil için yeniden şikâyette bulunulamaz.
Şikâyetçinin vazgeçmeden ölmesi davayı kendiliğinden bitirmez. Şikâyetçi olduktan sonra ölen kişinin dosyasında davanın düşürülmesini Yargıtay hatalı bulmuş; “yargılamaya devam ile esas hakkında bir hüküm kurulması gerekirken, şikayetçinin öldüğü gerekçesiyle yazılı şekilde davanın düşürülmesine karar verilmesi, bozmayı gerektirmiş” olduğunu belirtmiştir.5
Henüz şikâyet etmeden “şikâyetçi değilim” demek feragat olarak değerlendirilir ve uygulamada şikâyet hakkını sona erdirebilir. Bu beyanın olayın etkisi altında verilmemesi önemlidir. Öğretide, “trafik kazası gibi beklenmeyen bir şekilde, aniden ortaya çıkan olaylarda suçtan zarar görenin özgür irade hali içinde olup olmadığı tartışılmaksızın (…) feragatin bir ön kabul olarak alınması doğru bir yaklaşım olmayacak” görüşü savunulmaktadır.6
Kesinleşmiş hükümden sonraki vazgeçme infazı durdurmadığından, infaz sürecine ilişkin sorular ayrıca önem taşır; bunlardan biri olan cezaevi yemek borcu ayrı bir yazıda açıklandı.
Şikâyete Bağlı Suçlarda Uzlaştırma (CMK M.253)
Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar kural olarak uzlaştırma kapsamındadır (CMK m.253/1-a). Kamu davası açmak için yeterli şüphe varsa savcılık dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir; uzlaştırmacı taraflara teklifte bulunur ve teklif yapılan kişi yedi gün içinde cevap vermezse teklifi reddetmiş sayılır (m.253/4).
Bu kuralın üç önemli istisnası vardır: Şikâyete tabi olsalar bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takipte ve hakarette uzlaştırma yoluna gidilemez (m.253/3). Hakaret suçu için ise 2024 ve 2025 değişiklikleriyle önödeme imkânı tanınmıştır (TCK m.75/6). Öte yandan uzlaştırma yalnız şikâyetli suçlarla sınırlı değildir; üçüncü fıkra dışındaki kasten yaralama, birinci fıkradaki tehdit, hırsızlık ve dolandırıcılık gibi bazı re’sen kovuşturulan suçlar da kapsamdadır (m.253/1-b).
Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse kural olarak uzlaşma hükümleri uygulanmaz. 2025’te eklenen cümleyle, önödeme kapsamındaki bir suçla birlikte işlenen uzlaşmaya tabi suç bu yasağın dışında tutuldu (m.253/3). Tek bir fiille birden fazla suç oluştuğunda hangi hükmün uygulanacağı ise farklı neviden fikri içtima kurallarına göre belirlenir.
Re’sen Kovuşturulan Suçlardan Farkı Nedir?
Re’sen kovuşturulan suçlarda savcılık, suçu herhangi bir yoldan öğrendiği anda soruşturma başlatmak zorundadır. Mağdurun şikâyetçi olmaması ya da sonradan şikâyetini geri alması dosyayı kapatmaz. Temel farklar şöyle özetlenebilir:
| Konu | Şikâyete bağlı suç | Re’sen kovuşturulan suç |
|---|---|---|
| Soruşturmanın başlaması | Geçerli şikâyet olmadan yapılamaz | Savcılık suçu öğrenince başlar |
| Süre | Altı aylık şikâyet süresi | Şikâyet süresi yoktur; yalnızca dava zamanaşımı |
| Vazgeçme | Dosya kapanır; kovuşturmada sanığın kabulü gerekir | Dosyanın sonucunu değiştirmez |
| Örnek | Hakaret, ısrarlı takip, hafif kasten yaralama | Silahla tehdit, alkollü araç kullanma, uyuşturucu kullanma |
Hangi suçların kamu davasına dönüştüğü sorusunun cevabı da buradadır: Kanunda şikâyet şartı yazılı değilse suç re’sen kovuşturulur ve kimse şikâyet etmese bile kamu davası açılabilir. Örneğin uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanma suçu şikâyete bağlı değildir; belirli ilaçların bu kapsama girip girmediği Lyrica kullanmanın suç olup olmadığı yazısında tartışıldı.
Aynı olay hem şikâyete bağlı hem re’sen kovuşturulan bir suçu oluşturabilir ya da kişiye göre nitelik değiştirebilir. Örneğin eşe karşı işlenen kasten yaralama, basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek kadar hafif olsa bile şikâyet aranmaksızın kovuşturulur (TCK m.86/3-a).
Sık Sorulan Sorular
Şikâyete bağlı suçlarda zamanaşımı süresi ne kadardır?
Şikâyet için altı aylık süre vardır ve bu süre fiil ile failin öğrenildiği günden başlar. Bu süre dava zamanaşımını aşamaz; şikâyete tabi suçların çoğunda bu sınır sekiz yıldır (TCK m.66/1-e).
Bir kişiden şikâyetçi olunca ne olur?
Şikâyet, savcılığın soruşturma yapmasının önündeki engeli kaldırır ve delil toplama başlar. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda yeterli şüphe varsa önce uzlaştırma denenir; uzlaşma olmazsa iddianame düzenlenebilir.
Takibi şikâyete bağlı olmayan suçlar nelerdir?
Kanunda şikâyet şartı öngörülmeyen bütün suçlar re’sen kovuşturulur. Silahla tehdit, kasten yaralamanın nitelikli hâlleri, hırsızlık, dolandırıcılık, alkollü araç kullanma ve uyuşturucu kullanma bunlara örnektir.
Şikâyetten vazgeçtikten sonra tekrar şikâyet edilebilir mi?
Hayır. Geçerli bir vazgeçmeyle şikâyet hakkı sona erer ve aynı fiil için yeniden şikâyette bulunulamaz.
Hakaret davasında şikâyetten vazgeçilirse dava düşer mi?
Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâl dışında hakaret şikâyete bağlıdır; bu nedenle vazgeçme davayı düşürür. Ancak sanık vazgeçmeyi kabul etmezse yargılama sürer.
Kaynaklar
1 S. Abdul Wahid Sadat, Ceza Muhakemesi Hukukunda Muhakeme Şartı Olarak Şikayet, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2022, s. 5 (YÖK Tez No: 764688). ↑
2 S. Abdul Wahid Sadat, Ceza Muhakemesi Hukukunda Muhakeme Şartı Olarak Şikayet, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2022, s. 81 (YÖK Tez No: 764688). ↑
3 S. Abdul Wahid Sadat, Ceza Muhakemesi Hukukunda Muhakeme Şartı Olarak Şikayet, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2022, s. 44 (YÖK Tez No: 764688). ↑
4 S. Abdul Wahid Sadat, Ceza Muhakemesi Hukukunda Muhakeme Şartı Olarak Şikayet, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2022, s. 6 (YÖK Tez No: 764688). ↑
5 Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 19.10.2010, E. 2010/8418, K. 2010/28858. ↑
6 S. Abdul Wahid Sadat, Ceza Muhakemesi Hukukunda Muhakeme Şartı Olarak Şikayet, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2022, s. 67 (YÖK Tez No: 764688). ↑
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr güncel metni, 31.10.2026 itibarıyla).
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (mevzuat.gov.tr güncel metni, 31.10.2026 itibarıyla).