Türkiye Cumhuriyeti sınır egemenliği kapsamında yabancıların ülkeye giriş ve çıkışları belirli yasal kurallara ve sıkı idari denetime tabidir . Bu amaçla tesis edilen Türkiye’ye giriş yasağı, vize ve ikamet süresi ihlallerinden kamu düzeni, genel güvenlik veya kamu sağlığı gerekçelerine dayanan temel bir idari tedbirdir . Uygulamada tahdit kodlarıyla oluşan bu tedbir yabancıların temel hak ve özgürlüklerini doğrudan etkilediğinden, ilgiliye tebliğ olan karara karşı başvurulacak idari ve yargısal başvuru yolları hayati önem taşımaktadır.
Türkiye’ye Giriş Yasağı Hangi Hallerde Alınır?
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında Türkiye’ye giriş yasağı, temel olarak iki ana grupta tesis edilir;
- Kamu Düzeni, Güvenliği ve Sağlığı Sebebiyle Giriş Yasağı: Göç İdaresi Başkanlığı, ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerini alarak kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından sakıncalı gördüğü yabancıların ülkeye girişini yasaklayabilir (6458 sayılı YUKK m. 9/1) . Bu kapsamda yabancılar hakkında istihbari ve idari gerekçelerle çeşitli güvenlik tahdit kodları (örneğin G-87, Ç-113 vb.) veri tabanına işlenmektedir.
- Uluslararası Koruma Başvurusu Kapsamındaki Haller: Uluslararası koruma başvurusu geri çekilmiş sayılan veya başvurusu reddedilen yabancılar hakkında da mevzuat hükümleri doğrultusunda Türkiye’ye giriş yasağı tesis edilebilmektedir.
- Sınır Dışı Edilme Nedeniyle Giriş Yasağı: Türkiye’den sınır dışı (deport) edilen yabancılar hakkında Göç İdaresi Başkanlığı veya valilikler tarafından zorunlu olarak Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınır.
Sınır Dışı (Deport) Kararı İle Türkiye’ye Giriş Yasağı Arasındaki İlişki Nedir?
Sınır dışı etme kararı ve Türkiye’ye giriş yasağı birbirine doğrudan bağlıdır; yine de her biri kendi hukuki sonucunu doğuran, birbirinden bağımsız iki ayrı idari işlemdir:
- Sınır dışı kararını valilikler verir; bunu kendiliğinden ya da Göç İdaresi Başkanlığının talimatı üzerine yapabilirler. Bu karara karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesinde dava açılması gerekir Dava açılması kural olarak yabancının sınır dışı edilmesini yargılama sonuna kadar durdurur.
- Buna karşılık, sınır dışı edilen yabancı hakkında otomatik olarak Türkiye’ye giriş yasağı kararı da tesis edilmektedir. Sınır dışı kararına dava açmadan ülkeden ayrılan bir yabancı, giriş yasağından da kurtulmuş olmaz; yasağın kalkması için ayrıca bir başvuru ya da dava süreci yürütmek gerekir .
Türkiye’ye Giriş Yasağının Süresi Ne Kadardır?
Türkiye’ye giriş yasağı süreleri mevzuatta belirli sınırlara bağlanmıştır; idare bu sınırlar içinde takdir yetkisini somut olayın ağırlığına göre kullanır:
- Genel Kural (Azami 5 Yıl): Kural olarak Türkiye’ye giriş yasağı süresi en fazla 5 yıl olarak belirlenir
- Sürenin Uzatılması (10 Yıl Ek Süre): Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi bir tehdit bulunması halinde bu süre Göç İdaresi Başkanlığınca en fazla 10 yıl daha artırılabilir
- 15 Yıl Üst Sınırı: Giriş yasağının uzatılması tek seferde veya ayrı ayrı yapılabilir; ancak aynı gerekçeye dayalı olarak kural olarak 15 yıldan fazla süreyle giriş yasağı uygulanamaz
- Sınır dışı edilecek bir yabancı için giriş yasağı süresi, ülkeden çıkış tarihinden itibaren işlemeye başlar.
Vize ve İkamet İzni İhlallerinde Giriş Yasağı Süreleri
Yabancının vize, vize muafiyeti veya ikamet izni süresini ihlal etmesi durumunda, sınır kapısına kendiliğinden gelip çıkışta tahakkuk eden idari para cezasını ödeyip ödememesine göre uygulanan ceza ve yasak süreleri farklılaşmaktadır:
| İhlal Süresi | Para Cezasını Çıkışta Ödeyenler İçin Yasak Süresi | Para Cezasını Ödemeyenler / Yakalananlar İçin Yasak Süresi |
|---|---|---|
| 0 – 3 aya kadar | Giriş yasağı uygulanmaz | 3 ay |
| 3 ay – 6 aya kadar | 1 ay | 6 ay |
| 6 ay – 1 yıla kadar | 3 ay | 1 yıl |
| 1 yıl – 2 yıla kadar | 1 yıl | 2 yıl |
| 2 yıl – 3 yıla kadar | 2 yıl | 3 yıl |
| 3 yıldan fazla | 5 yıl | 5 yıl |
Para cezasını ödemeden çıkan yabancılar hakkında kural olarak ihlal süresine göre kademeli yasak konulmakta; ceza ödenmediği sürece bu tahdit kaldırılmamaktadır.
Türkiye’ye Giriş Yasağında İstisnai Haller ve Muafiyetler
Vize ve ikamet ihlali yapan her yabancıya doğrudan en üst sınırdan yasak uygulanmaz; mevzuatta istisnai ve kolaylaştırıcı hükümlere yer verilmiştir,bu kapsamda;
i. Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durumları yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için valiliklere başvuruda bulunup hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılara, idari para cezalarını ödemiş olmaları ve İçişleri Bakanlığınca belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla, Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınmayabilir
ii. Vize, vize muafiyeti, çalışma izni veya ikamet izni süresini 10 günden fazla aşan ve hakkında sınır dışı etme kararı alınmadan veya bu karar henüz ilgiliye tebliğ edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için valiliklere başvuruda bulunan yabancıların Türkiye’ye giriş yasağı süresi; başka bir nedenle giriş yasağı kapsamına alınmasını gerektirir durumu saklı kalmak kaydıyla, vize, vize muafiyeti ya da ikamet izni ihlalinden kaynaklanan harç ve buna bağlı tahakkuk edecek cezaların ödenmiş olması koşuluyla bir yılı geçemez.
iii. Vize, vize muafiyeti, çalışma izni veya ikamet izni süresini 10 günden fazla aşan ve hakkında sınır dışı etme kararı alınmadan çıkış yapmak üzere sınır kapısına kendiliğinden gelen yabancılar hakkında ise; başka bir nedenle giriş yasağı alınmasını gerektirir durumu saklı kallmak kaydıyla, vize, vize muafiyeti ya da ikamet izni ihlalinden kaynaklanan harç ve buna bağlı tahakkuk edecek cezalarını ödemiş olması koşuluyla vize veya ikamet izni ihlali gerekçesiyle giriş yasağı kararı alınmayabilir .
iv. Türkiye’yi terke davet edilenlerden, süresi içinde ülkeyi terk edenler hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir .
v. Göç İdaresi Başkanlığı, kamu düzeni veya kamu güvenliği gerekleriyle giriş yasağını süre şartı aranmaksızın kaldırabilir veya giriş yasağı saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye’ye girişine izin verebilir.
Türkiye’ye Giriş Yasağı Kararı Vermeye Yetkili Makam Hangisidir ?
- Genel Nedenlerle Giriş Yasağı: Yabancının kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından Türkiye’ye girmesinde sakınca görülmesi halinde Göç İdaresi Başkanlığı tarafından yurda giriş yasağı işlemi tesis edilebilecektir.
- Sınır Dışı Sebebiyle Giriş Yasağı: Türkiye’den sınır dışı edilen yabancılar yönünden ise Göç İdaresi Başkanlığı veya Valilikler tarafından yurda giriş yasağı işlemi tesis edilebilecektir (YUKK md. 9/2)
- Ön İzin Şartına Bağlama: Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı sebepleriyle Göç İdaresi Başkanlığınca; idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle ise valiliklerce yabancıların ülkeye kabulü ön izin şartına bağlanabilmektedir.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Tahdit Kodları ve Süreleri
Tahdit kodlarına ilişkin sitemizde yer alan detaylı tabloya buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz
| Tahdit Kodu | Kodun Anlamı ve Gerekçesi | Öngörülen Giriş Yasağı / Hukuki Sonuç |
|---|---|---|
| Ç-113 | Türkiye’ye yasa dışı giriş veya Türkiye’den yasa dışı çıkış | 2 yıl giriş yasağı ve idari para cezası uygulanır. |
| Ç-114 | Türkiye’de hakkında adli işlem yapılan yabancılar | 1 yıl giriş yasağı konulur (adli sürecin sonucuna göre süre değişebilir). |
| Ç-115 | Cezaevinden tahliye edilen yabancılar | 1 yıl giriş yasağı uygulanır. |
| Ç-117 | Türkiye’de izinsiz (kaçak) çalışanlar | 1 yıl giriş yasağı ve çalışma izni harç cezası uygulanır. |
| Ç-135 | İkamet/vize ihlali para cezasını ödemeyenler | 5 yıl giriş yasağı uygulanır (ceza tahsil edilmedikçe kalkmaz). |
| Ç-136 | Sınır dışı seyahat masrafları idarece karşılananlar | Masraflar Hazine’ye geri ödenene kadar giriş yasağı devam eder. |
| Ç-137 | Terke davet edilip verilen sürede (15-30 gün) çıkmayanlar | 5 yıl giriş yasağı uygulanır. |
| Ç-141 | Kamu güvenliği açısından Türkiye’ye girişi sakıncalı görülenler | Bakanlık onayıyla 5 yıl (tehdidin ciddiyetine göre uzatılabilir). |
| V-69 | İkamet izni iptal edilen yabancılar | 5 yıl giriş yasağı konulur. |
| V-70 | İkamet izni almak amacıyla sahte/muvazaalı evlilik yapanlar | 5 yıl giriş yasağı uygulanır. |
| V-84 | 10 gün içinde ikamet başvurusu yapma şartıyla girip yapmayanlar | Harç ve ceza ödenene kadar giriş izni verilmez; ihlale göre süre uygulanır. |
| G-87 | Genel güvenlik açısından tehlike arz eden kişiler | Süresiz / İdarece kaldırılana kadar giriş yasağı uygulanır. |
Türkiye’ye Giriş Yasağı Nasıl Kaldırılır?
Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı gerekçesiyle ya da vize/ikamet ihlali ve sınır dışı edilme süreçleri sonucunda bir yabancıya uygulanan Türkiye’ye giriş yasağı, ne süresizdir ne de kendiliğinden sona eren bir kısıtlamadır.
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 9 uyarınca kural olarak en fazla 5 yıl (ciddi tehdit hâllerinde en fazla 10 yıl daha uzatılarak) uygulanan bu tahdit, ilgilinin temel hak ve özgürlüklerini doğrudan etkileyen bir idari işlemdir.
Türkiye’ye giriş yasağı konulan bir yabancı, bu kısıtlamayı kaldırmak ya da ülkeye yasal yoldan girebilmek için Türk idare ve yabancılar hukuku mevzuatının sunduğu üç temel hukuki çözüm yolundan yararlanabilir:
Göç İdaresi Başkanlığına İtiraz Yolu
Türkiye’ye giriş yasağı kararını kaldırma yetkisi, yasağı koyan Göç İdaresi Başkanlığına aittir; Başkanlık bu yetkiyi kullanırken olayın kendine özgü yönlerine, üzerinden geçen zamana ve yabancının içinde bulunduğu duruma bakar.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunum. 11 kapsamında ilgililer, idari dava açma süresi içinde işlemi tesis eden veya üst makam olan Göç İdaresi Başkanlığına başvurarak giriş yasağı kararının kaldırılmasını, geri alınmasını veya değiştirilmesini talep edebilirler .
İYUK m. 11 kapsamında bu başvuru yapıldığında, işlemekte olan dava açma süresi durur. İdare 30 gün içinde yazılı bir cevap vermezse talep zımnen reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işlemeye devam eder .
Meşruhatlı (Özel Meşruhatlı) Vize Yoluyla Giriş
Hakkında aktif bir Türkiye’ye giriş yasağı bulunan yabancıların acil veya haklı nedenlerle ülkeye gelebilmesi için en pratik ve hızlı yollardan biri meşruhatlı vize başvurusudur. Göç İdaresi Genel Müdürlüğü giriş yasağı saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye’ye girişine izin verme yetkisini haizdir .
Meşruhatlı vize; yabancının yurt dışındaki Türkiye Cumhuriyeti Başkonsoloslukları veya Büyükelçilikleri aracılığıyla;
- Çalışma izni / çalışma meşruhatı,
- Öğrenim veya staj meşruhatı,
- Aile birleşimi (Türk vatandaşı eş veya çocuk bulunması),
- Tedavi veya sağlık gerekçesi,
- Resmi veya ticari zorunluluklar,
gibi özel ve somut bir sebebe dayanarak yaptığı vize başvurusudur. Dış temsilcilik başvuruyu Göç İdaresi Başkanlığına iletir; idarece vize verilmesi uygun görüldüğünde yabancı, pasaportundaki meşruhatlı vize şerhi ile hakkındaki giriş yasağına rağmen Türkiye’ye yasal olarak giriş yapabilirr. Özellikle vize ihlali nedeniyle para cezasını ödemeden çıkış yapan yabancılar, meşruhatlı vize ile ülkeye giriş yaparak sınır kapısında birikmiş para cezasını ödemek suretiyle yasal kalış hakkı kazanabilmektedir.
İdare Mahkemesinde İptal Davası Açılması (Yargı Yolu)
İdari itiraz veya meşruhatlı vize imkânının bulunmadığı ya da başvuruların reddedildiği durumlarda kesin ve bağlayıcı hukuki çözüm, Türkiye’ye giriş yasağı kararının iptali istemiylle idari yargıda dava açmaktır.
- Dava Açma Süresi: 6458 sayılı Kanun, giriş yasağı kararları için ayrı bir dava açma süresi belirlememiştir; bu yüzden 2577 sayılı İYUK m. 7 uyarınca genel dava açma süresi olan 60 gün uygulanır. Bu süre, 6458 sayılı YUKK m. 10 gereğince sınır kapısında veya valilikçe usulüne uygun yapılan tebligat tarihini izleyen günden itibaren başlar. Yabancı kararı sınır kapısında tebellüğ etmişse veya vekiline tebliğ edilmişse 60 günlük hak düşürücü süre derhal işlemeye başlar .
- Görevli ve Yetkili Mahkeme: Türkiye’ye giriş yasağı kararlarını merkezi idare konumundaki İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı verdiği için, 2577 sayılı Kanun’un yetki kuralları gereği bu davalara Ankara İdare Mahkemeleri bakar.
- Yargılama Kapsamı: İdare mahkemesi; giriş yasağına dayanak gösterilen istihbari bilgi ve tahdit kodlarının hukuka uygunluğunu ve idari işlemin unsurlarını ölçülülük ilkesi gereğince denetler. Mahkemenin iptal kararı vermesi durumunda karar kesinleştiğinde idare, yasağı sistemsel olarak kaldırmak ve yabancının ülkeye girişine engel çıkarmamakla yükümlüdür.