Av. Emin ParlakSon güncelleme: 31 Ekim 2026

Bağış yoluyla mirastan mal kaçırma, miras bırakanın bir malı tapuda açıkça hibe ederek bir mirasçıya ya da üçüncü kişiye devretmesidir. Bu devir kural olarak geçerlidir ve muris muvazaası sayılmaz, bu yüzden tapu iptali istenemez. Saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açabilir. Kazandırma altsoya yapılmışsa paylaşımda denkleştirme gündeme gelir. Hangi yolun uygun olduğu somut olaya göre belirlenir.

Açık Bağış Neden Muris Muvazaası Sayılmaz?

Muris muvazaasında miras bırakan aslında bağışlamak istediği malı tapuda satış gibi gösterir; görünen işlem ile gerçek irade farklıdır. Tapuda açıkça hibe olarak yapılan devirde ise saklanan bir şey yoktur, işlem gerçek iradeyi yansıtır ve geçerlidir. Muris muvazaasında ise gizli tutulan bağış, kanunun aradığı şekil şartı yerine getirilmeden yapıldığı için geçersizdir. Bu nedenle açık bir bağışa karşı muvazaa davası açmak sonuç vermez. Bağış yoluyla mirastan mal kaçırma ve diğer yöntemler için ana rehberimize bakabilirsiniz. Devir tapuda satış olarak görünüyorsa muris muvazaası davası gündeme gelir.

Bağış Yoluyla Mirastan Mal Kaçırmada Tenkis Davasını Kimler Açabilir?

Tenkis (TMK m.560 vd.), miras bırakanın hayattayken yaptığı karşılıksız devirlerden saklı payı çiğneyen kısmın geri alınması yoludur. Davayı saklı payı zedelenen mirasçı açar. Amaç işlemi tamamen ortadan kaldırmak değil, mirasçının kanunla korunan payını geri kazanmaktır. Uygulamada sonuç çoğu zaman taşınmazın bir kısmının mirasçıya dönmesi ya da bedelinin ödenmesi şeklinde olur. Davalı birden fazlaysa her davalının saklı payı ve kendisine yapılan tasarruf ayrı ayrı belirlenmeli, TMK m.570’teki tenkiste sıra gözetilmelidir (Yargıtay 7. HD, 22.06.2022, 2021/7948 E., 2022/4442 K.).

Saklı Pay Oranları ve Saklı Paylı Mirasçılar

TMK m.506’ya göre saklı paylı mirasçılar ve oranları şöyledir:

• Altsoy (çocuk, torun): yasal miras payının yarısı.
• Ana ve babadan her biri: yasal payın dörtte biri.
• Sağ kalan eş: altsoy veya ana-baba ile birlikte mirasçıysa yasal payın tamamı, diğer hallerde dörtte üçü.

Kardeşlerin saklı payı 2007’den beri yoktur. Bu nedenle kardeşler, kural olarak yapılan bir hibeye karşı tenkis davası açamaz. Saklı payın zedelenip zedelenmediği, somut olaya göre terekenin ve yapılan kazandırmaların değerine bakılarak belirlenir; uygulamada bu hesap çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle yapılır.

Hangi Kazandırmalar Tenkise Tabidir?

TMK m.565 tenkise tabi kazandırmaları sayar. Bunların başında ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlar (olağan hediyeler hariç) ile saklı pay kurallarını çiğnemek amacıyla yapıldığı açıkça belli olan kazandırmalar gelir. Örneğin bütün malvarlığını tek çocuğa devreden babanın amacı, somut olaya göre bu ikinci gruba girebilir. Dava için TMK m.571’deki süreler önemlidir; ayrıntısını mirastan mal kaçırmada zamanaşımı ve tenkis süreleri yazımızda bulabilirsiniz.

Bağış Yapılan Mal İçin Denkleştirme Davası

Denkleştirme, yani iade (TMK m.669 vd.), miras bırakanın çocuklarına ve torunlarına sağlığında karşılıksız verdiklerinin, miras bölüşülürken o kişinin payından düşülmesidir. Çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığının devri veya borçtan kurtarma gibi amaçlarla verilen değerler, aksi belirtilmedikçe mirastan düşülür. Böylece kardeşler arsında eşitlik sağlanır. Kazandırmanın iade edilmemek üzere yapıldığını ispat yükü, kural olarak hibe alan altsoya aittir. Bu dava saklı pay zedelenmesine bağlı değildir.

Tenkis ile Denkleştirme Arasındaki Fark

Örnekle Açıklayalım

Temsili bir örnek: Miras bırakanın iki çocuğu vardır. Ölümünden birkaç ay önce tek evini tapuda oğluna hibe eder, kızına hiçbir şey bırakmaz. İşlem açık olduğu için kız tapu iptali isteyemez. Ancak ev ölümden önceki bir yıl içinde devredildiği için kız saklı payını korumak üzere tenkis davası açabilir. Ayrıca devrin denkleştirmeye tabi olduğunu ileri sürerek paylaşımda hesaba katılmasını isteyebilir.

Babadan Oğula Mal Bağışı Bozulur mu?

Hibe eden kişi sağken bazı hallerde bağıştan dönülebilir (TBK m.295). Bağış alan kişi, bağışlayana ya da onun yakınlarına karşı ağır bir suç işlerse, aileye karşı kanundan doğan görevlerini ağır şekilde ihmal ederse veya bağışa bağlanan şartı geçerli bir sebep olmadan yerine getirmezse bağıştan dönülebilir. Bu hak, kural olarak sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Mirasçıların hibeyi geri alma hakkı ise çok sınırlıdır. Ebeveyn hayattayken neler yapılabileceğini baba sağken mal kaçırmaya karşı haklarınız yazımızda ele aldık.

Evlada Mal Hibe Ederken Nelere Dikkat Edilmeli?

Evlada mal hibe etmek hukuken serbesttir. Ancak devir diğer mirasçıların saklı paylarını aşarsa tenkise konu olur ve ileride aile içi uyuşmazlık doğabilr. Özellikle tek bir taşınmazın tek çocuğa devri, ölümden sonra kardeşler arasında davaya yol açabilir. Bu riski azaltmak için ebeveynler şu noktalara dikkat edebilir:

1. Çocuklar arasında eşitliği gözetmek, birine verileni diğerlerine de dengeli biçimde dağıtmak.
2. Kazandırmaların tarihini, değerini ve amacını kayıt altına almak.
3. Denkleştirme dışı tutulacaksa bunu açıkça belirtmek.

İlk görüşmede hangi yolun dosyanıza uygun olduğunu birlikte değerlendirir, izlenecek adımları açıklarız.

Yargıtay Kararları Ne Diyor?

Tenkis, saklı pay ve denkleştirme konusunda Yargıtay kararlarından öne çıkan ilkeler şunlardır:

Kararlar, tenkise konu olabilecek kazandırmaların kanunda sınırlı olarak belirlendiğini ve her davalı için ayrı hesap yapılması gerektiğini gösterir. Altsoya yapılan taşınmaz bağışlarında ise denkleştirme kuraldır; aksini bağışı alan kişi ispatlamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Tuğba Kılıç, Muris muvazaası, Yüksek Lisans Tezi, Başkent Üniversitesi, 2026 (YÖK Tez No: 996167).