İş davası ne kadar sürer sorusu, işini kaybeden ya da alacağını alamayan işçinin aklına ilk gelen sorudur. Buna herkes için geçerli bir ay ya da yıl söylemek mümkün değildir; süre dosyadaki delillere, tanıklara ve bilirkişi incelemesine göre değişir. Yine de yolun aşamaları bellidir. Bu yazıda arabuluculuktan istinaf ve temyize kadar her aşamayı, süreyi uzatan etkenleri ve işçinin yapabileceklerini anlatıyoruz.

İş Davası Hangi Aşamalardan Geçer?

Bir iş uyuşmazlığı genellikle şu sırayla ilerler: önce arabulucuya başvurulur, anlaşma olmazsa iş mahkemesinde, iş mahkemesi bulunmayan yerlerde ise iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde dava açılır. Mahkemede dilekçeler verilir, deliller toplanır, tanıklar dinlenir, gerekirse bilirkişi raporu alınır ve karar verilir. Karardan sonra istinaf, bazı dosyalarda da temyiz aşaması gelir.

Bu aşamaların bir kısmının kanunda belirli bir süresi vardır, bir kısmının yoktur. Toplam süreyi asıl belirleyen, süresi kanunda yazmayan aşamalardır: tanıkların dinlenmesi ve bilirkişi incelemesi. Bu yüzden iş davasının ne kadar süreceği sorusunun cevabı her dosyada farklıdır. Ücret, fazla mesai, izin ve kıdem gibi kalemlerin birlikte istendiği davaları işçi alacağı davası yazımızda ayrıca ele aldık.

İş hukukundan doğan iş davaları tek tip değildir ve süreleri de birbirinden farklıdır. İşe iade davaları, kanunda ivedilik öngörüldüğü için genellikle daha kısa sürede sonuçlanır. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve ücret gibi alacakların istendiği davalarda hesap gerektiğinden süre uzayabilir. İş kazası tazminat davası ve hizmet tespit davası ise zorunlu arabuluculuğa tabi değildir; ancak kusur ve maluliyet oranının ya da SGK kayıtlarının araştırılması gerektiğinden bu tazminat davaları ve tespit davaları çoğu zaman daha uzun sürer.

Arabuluculuk Aşaması Ne Kadar Sürer?

İşçi alacakları ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunludur. Bu aşama, sürecin süresi kanunda en net yazılan bölümüdür. Arabulucu, görevlendirmesinden başlayarak üç hafta içinde başvuruyu bitirmek zorundadır; zorunlu durumlarda bu süreyi kendisi en çok bir hafta uzatabilir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3).

Yani zorunlu arabuluculuk süreci, kural olarak görevlendirmeden itibaren en fazla dört hafta, yani yaklaşık bir ay içinde sonuçlanır. Anlaşma sağlanırsa dava açmaya gerek kalmaz. Anlaşma olmazsa düzenlenen son tutanakla dava yolu açılır.

Arabuluculukta geçen haftalar işçinin aleyhine işlemez. İMK m.3/17’ye göre arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. İşe iade taleplerinde ise fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya gidilmeli; anlaşma olmazsa İş K. m.20’ye göre dava, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde açılmalıdır. İşe iade davaları için bu süreleri kaçırmamak önemlidir.

Bu aşamayı atlamak süreyi kısaltmaz, aksine uzatır. Kanuna göre arabulucuya gidilmeden dava açıldığı ortaya çıkarsa mahkeme başka bir işlem yapmadan davayı dava şartı yokluğundan usulden reddeder. Bu durumda işçi bu aşamaya geri dönmek ve davayı yeniden açmak zorunda kalır.

Dava Dilekçesi ve Cevap Aşaması

İş davaları basit yargılama usulüne göre görülür. Bu usulde dilekçe sayısı sınırlıdır: davacının dava dilekçesi ve davalının cevap dilekçesi. Bu yüzden delillerin baştan doğru bildirilmesi çok önemlidir.

Bu sınır tanık delilini de etkiler: Basit yargılamada cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilemediği için davacı tanık deliline dava dilekçesinde, davalı ise cevap dilekçesinde dayanmalıdır. Dava dilekçesinde tanığa dayanmayan işçi, sonradan bu eksikliği kolayca gideremeyebilir.

Delilleri sonraya bırakmak hem hak kaybı hem zaman kaybı demektir. Başlangıçta bildirilmeyen delillerin sonradan ortaya konması yargılamayı uzatır ve karşı tarafın savunma hakkına zarar verir. Kısacası iyi hazırlanmış bir dilekçe, iş mahkemesi önündeki yargılamanın en kısa yoldan ilerlemesinin temelidir.

Tanık Dinlenmesi Süreyi Nasıl Etkiler?

İş davalarında tanık çoğu zaman en önemli delildir. Fazla mesai, sigortasız çalışma, gerçek ücret ya da fesih sebebi gibi konular çoğu kez tanıkla ispatlanır. Tanığın duruşmaya gelmemesi veya başka bir şehirde oturması ise duruşmanın ertelenmesine yol açabilir.

Kanun bu sorun için bir çözüm sunar. Sağlık sorunu, engellilik ya da uzak mesafe gibi sebeplerle mahkemeye gelemeyen tanıklar, istinabe yoluyla, başka bir deyişle farklı bir mahkeme eliyle dinlenebilir. Ayrıca tanıkların bulundukları yerden ses ve görüntü aktarımıyla dinlenmesi de kanunla mümkün hâle getirilmiştir.

Bu nedenle tanık listesinde isim ve adreslerin eksiksiz ve güncel olması gerekir. Yanlış adres, tebligatın dönmesine ve yeni bir duruşma gününe sebep olur. Davetiyeye rağmen gelmeyen tanık için mahkeme zorla getirme kararı da verebilir.

Tanık sayısı da önemlidir. Aynı olayı anlatacak çok sayıda tanık göstermek her zaman avantaj değildir; olayı gerçekten bilen, işyerinde birlikte çalışılmış kişileri seçmek hem ispatı güçlendirir hem de duruşma sayısını azaltır. Uygulamada iş davaları ne kadar sürer sorusunda en belirleyici etkenlerden biri, tanıkların ilk duruşmada dinlenip dinlenemediğidir.

Bilirkişi İncelemesi Neden Zaman Alır?

İşçilik alacaklarının hesabı çoğu zaman uzmanlık ister. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ve izin ücretinin hesaplanması için mahkeme dosyayı genellikle hesap bilirkişisine gönderir. Hesaba geçilmeden önce dosyanın tamamlanması beklenir.

Bu sıralama şöyle tarif edilir: “öncelikle banka kayıtları, SGK kayıtları, işyeri kayıtları, özlük dosyası, bordrolar, emsal ücret araştırmaları gibi delillerin dosyaya ibrazına ilişkin işlemler tamamlanmalıdır. Bunu takiben tanık beyanları da (…) alınmış olmalıdır.”¹ Yani hesap incelemesi, kayıtlar gelip tanıklar dinlendikten sonra başlar.

Erken ya da eksik soruyla yapılan bilirkişi görevlendirmesi davayı uzatır. Aksi hâlde “tahkikatın devamı sırasında ikinci kere bilirkişi incelemesine başvuru gündeme gelebilecek, bu da yargılamayı gereksiz yere uzatacaktır.”² Rapor geldikten sonra taraflar itirazlarını bildirir; HMK m.281’e göre rapora itiraz süresi raporun tebliğinden itibaren iki haftadır. İtiraz haklı bulunursa ek rapor alınır.

Hâkimin de bu konuda bir görevi vardır. HMK m.30’a göre hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli biçimde yürütülmesini, gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür. Bilirkişiye sorulacak soruların baştan net belirlenmesi, bu yükümlülüğün en somut görünümüdür.

İstinaf ve Temyiz Ne Kadar Sürer?

İlk derece mahkemesi olan iş mahkemesinin kararı verildikten sonra taraflar bölge adliye mahkemesine başvurabilir. Kanuna göre istinaf süresi iki haftadır. Bu süre, kararın taraflara tebliğinden itibaren işlemeye başlar. İstinaf incelemesinin ne kadar süreceği ise kanunda yazmaz; dairenin iş yüküne ve dosyaya göre değişir.

İstinaf aşamasında dosya yeniden ilk derece mahkemesine dönebilir. Eksik delil toplanmışsa bölge adliye mahkemesi, delillerin büyük ölçüde toplanmadığı ya da değerlendirilmediği gerekçesiyle kararı kaldırır ve dosyayı yeniden inceleme yapılması için ilk derece mahkemesine geri gönderir. Bu, sürenin en çok uzadığı durumlardan biridir.

Bölge adliye mahkemesinin kesin olmayan kararlarına karşı Yargıtay’a temyiz yoluna gidilebilir; temyiz süresi de tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.361). Yargıtay vakıaları yeniden incelemez, kararın hukuka uygunluğunu denetler. İşe iade davalarında ise kanun davanın ivedilikle sonuçlandırılmasını ister ve istinaf kararı kesindir. Ayrıntılar için işe iade davası yazımıza bakabilirsiniz.

İş Davası Ne Kadar Sürer: Özet Tablo

Aşağıdaki tablo, her aşamada kanunda yazan süreyi ve süreyi uzatabilecek durumları özetliyor. Kanunda süre yazmayan aşamalarda toplam süre tamamen dosyaya göre değişir; bu nedenle tabloyu bir takvim gibi değil, bir kontrol listesi gibi okumak gerekir.

Aşama	Kanundaki süre	Süreyi uzatabilecek durum
Arabuluculuk	3 hafta, zorunlu hâlde en fazla 1 hafta uzatma	Tarafa ulaşılamaması, eksik başvuru
Dilekçeler	Cevap için 2 hafta (HMK m.317)	Eksik delil, tanığa dayanılmaması
Tanık dinlenmesi	Kanunda sabit süre yok	Yanlış adres, başka şehirdeki tanık
Bilirkişi	Rapora itiraz için 2 hafta	Eksik kayıt, ek rapor ihtiyacı
İstinaf	Başvuru için 2 hafta	Bozma ve dosyanın geri gönderilmesi
Temyiz	Başvuru için 2 hafta	Kararın bozulması

Bunlara ek olarak işverenin kayıtları geç göndermesi, SGK veya banka yazılarına cevap gelmemesi, davalı tarafın birden fazla olması ve iş mahkemesinin iş yükü de süreyi etkiler. Alt işveren ilişkisinin bulunduğu dosyalarda her davalıya ayrı tebligat yapılması ve her birinin cevap vermesi gerektiğinden süre çoğu zaman uzar.

Mahkeme türlerine göre ortalama görülme süreleri, Adalet Bakanlığının yayımladığı adli istatistiklerde yer alır. Ancak bir ortalama, tek bir dosyanın ne kadar süreceğini göstermez. Kayıtları tam, tanık ve hesap sorunu olmayan bir dosya ilk derece mahkemesinde daha kısa sürede sonuçlanır. Kayıtların eksik olduğu, ek rapor alınan ya da istinafta bozulan dosyalarda ise toplam süre bir yıl ve üzerine çıkabilir; bazı dosyalar birkaç yılı bulabilir.

Davayı Hızlandırmak Mümkün mü?

İşçinin her şeyi kontrol etmesi mümkün değildir. İş mahkemesinin iş yükü ya da karşı tarafın tutumu işçinin elinde değildir. Ama bazı adımlar gereksiz gecikmeleri önler ve iş davası süresini kısaltabilir:

1. Arabuluculuğa vakit kaybetmeden başvurun; tüm alacak kalemlerini başvuruda belirtin.
2. Bordro, banka dökümü, SGK hizmet dökümü, mesaj ve fotoğraf gibi belgeleri baştan toplayın.
3. Tanıklarınızın tam adını ve güncel adresini dava dilekçesinde bildirin.
4. Başka şehirdeki tanıklar için istinabe veya görüntülü dinleme talebini erkenden yapın.
5. Bilirkişi raporunu dikkatle okuyun ve itirazları iki haftalık sürede eksiksiz bildirin.
6. Adresiniz değişirse mahkemeye bildirin; tebligatın dönmesi duruşma kaybettirir.

Dosyanızda hangi delilin eksik olduğunu baştan görmek, iş davası ne kadar sürer sorusunu dosyanıza göre netleştirmenin en sağlıklı yoludur. Kıdeme özgü aşamaları ise kıdem tazminatı davasının süresi yazımızda anlattık.

İş Davasını Uzatan Sık Yapılan Hatalar

İş mahkemesi dosyalarındaki gecikmelerin önemli bir kısmı, mahkemenin iş yükünden çok tarafların hazırlık eksikliğinden kaynaklanır.

• Tanık adreslerini takip etmemek: Tanıkların dava sürerken taşınması sık rastlanan bir durumdur. Yeni adresin öğrenilir öğrenilmez mahkemeye bildirilmesi, tebligatın boşa dönmesini önler.
• Uzaktaki tanık için talebi geciktirmek: Başka bir ilde oturan tanığın istinabe yoluyla dinlenmesi zamanında istenmezse duruşmalar ertelenebilir.
• Kayıtların gelmesini beklemeden hesap raporu istemek: SGK kayıtları ve bordrolar dosyaya girmeden yapılan hesap eksik kalır ve ek rapor gerektirir.
• Raporu okumadan geçmek: Hesap raporundaki eksik ya da hatalı kalemlere süresinde itiraz edilmezse, sonradan düzeltilmesi zorlaşır.
• Alacak kalemlerini eksik saymak: Kıdem, fazla mesai ve izin gibi kalemlerin ilk aşamadan itibaren eksiksiz sayılması, sürecin yeniden başlamasının önüne geçer.

Sık Sorulan Sorular

İş davası ne kadar sürer, kesin bir süre var mı?

Hayır, kanunda toplam dava süresi yazmaz. Arabuluculuk ve kanun yolları için öngörülen süreler bellidir; tanık ve hesap raporu aşamalarının süresi ise dosyaya göre değişir.

Arabuluculuğa gitmeden doğrudan dava açabilir miyim?

İşçi alacakları ve işe iade taleplerinde hayır. Arabulucuya başvurmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.

Tanığım başka şehirde oturuyorsa dava uzar mı?

Uzayabilir, ama tanık istinabe yoluyla bulunduğu yerdeki mahkemede veya ses ve görüntü aktarımıyla dinlenebilir. Adresin güncel bildirilmesi gecikmeyi azaltır.

Bilirkişi raporuna itiraz süresi ne kadardır?

HMK m.281’e göre rapor tebliğ edildikten sonra iki hafta içinde itiraz edilebilir. Haklı itirazlarda mahkeme ek rapor alabilir.

Karara itiraz edersem ne kadar beklerim?

İstinaf için başvuru süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. İnceleme süresi dairenin iş yüküne ve dosyaya göre değişir.

Dava uzarsa alacağım değer kaybeder mi?

İşçilik alacaklarına kanunda öngörülen faiz işletilir. Hangi alacağa hangi faizin hangi tarihten işleyeceği alacak türüne göre değişir.

Kaynaklar

¹ Engin Deniz Ergin, İş Yargılamasında Bilirkişi İncelemesi, Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi, 2021, s. 41 (YÖK Tez No: 745298). ↑

² Engin Deniz Ergin, İş Yargılamasında Bilirkişi İncelemesi, Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi, 2021, s. 37 (YÖK Tez No: 745298). ↑

• Merve Öz, İşçi Lehine Kesinleşen İşe İade Davası Sonrasındaki Hukuki Süreç, Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, 2024 (YÖK Tez No: 914721).