Boşanmada nafaka, dava sürerken ya da evlilik sona erdikten sonra ekonomik olarak zor duruma düşecek eşi ve ortak çocukları korumak için öngörülmüş bir güvencedir. Kanunda birbirinden farklı nafaka türleri vardır ve her birinin şartı, başlangıcı ve bitişi ayrıdır. Bu yazıda hangi nafakayı kimin isteyebileceğini, nafakanın ne kadar olacağını, nasıl hesaplandığını ve ne zaman kesildiğini sade bir dille anlatıyoruz.
Nafaka Türleri: Hangisi Ne Zaman İstenir?
Türk hukukunda nafaka iki ana gruba ayrılır: akrabalar arasındaki yardım nafakası ve boşanmayla bağlantılı bakım nafakaları. Bakım nafakaları da kendi içinde tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası olarak üçe ayrılır. Aşağıdaki tablo farkları özetliyor.
| Nafaka türü | Dayanağı | Kim için, ne zaman? | Kusurun etkisi |
|---|---|---|---|
| Tedbir nafakası | TMK m.169 | Boşanma davası süresince ihtiyacı olan eş ve çocuklar için | Kusur aranmaz |
| İştirak nafakası | TMK m.182/2, TMK m.327–330 | Ortak çocuk için; velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, gücü oranında giderlere katılır | Eşlerin kusuru rol oynamaz |
| Yoksulluk nafakası | TMK m.175 | Boşanma kesinleştikten sonra yoksulluğa düşecek eş için | Talep edenin kusuru daha ağır olmamalı |
| Yardım nafakası | TMK m.364 | Yardım edilmezse yoksulluğa düşecek altsoy, üstsoy ve kardeşler için | Boşanmaya bağlı değildir |
Tedbir Nafakası Nedir?
Tedbir nafakasını hâkim, davanın sonucunu beklemeden belirler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ekonomik yardıma muhtaç eş tam kusurlu olsa bile tedbir nafakasının boşanma kesinleşene kadar devam edeceğini kabul etmiştir. Yardım nafakası ise boşanmayla ilgili değildir; örneğin yoksul düşen bir annenin, durumu iyi olan çocuğundan isteyebileceği nafakadır.
İştirak Nafakası Ne Kadar Olur?
İştirak nafakası, velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma payıdır. Miktar belirlenirken TMK m.330’a göre çocuğun ihtiyaçları, anne ve babanın hayat koşulları ve ödeme gücü ile çocuğun kendi geliri birlikte gözetilir. Okul, sağlık, beslenme, giyim ve barınma giderleri hesabın temel kalemleridir. Velayeti alan ebeveyn de kendi imkânı ölçüsünde bu giderlere katkı sağlar; iştirak nafakası bu yükün adil paylaşılmasını amaçlar.
Kanun bir oran ya da tablo öngörmediği için aynı gelire sahip iki ebeveynin ödeyeceği iştirak nafakası farklı olabilir. Çocuğun yaşı büyüdükçe ve okul giderleri arttıkça nafakanın artırılması istenebilir.
Yoksulluk Nafakasının Şartları
Boşanma kesinleştikten sonra bir eşin diğerinden isteyebileceği nafaka, yoksulluk nafakasıdır. TMK m.175’e göre şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- Talep eden eş, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olmalıdır.
- Nafaka açıkça talep edilmelidir.
- Talep eden eşin kusuru, diğer eşin kusurundan daha ağır olmamalıdır.
- Nafaka yükümlüsünün buna yetecek mali gücü bulunmalıdır.
Önemli bir ayrıntı: TMK m.175/2 gereği nafaka ödeyecek eşin kusurlu olması şart değildir; kusursuz eş de mali gücü oranında nafakayla yükümlü tutulabilir. Buna karşılık kendisi de yoksul olan kişiye yoksulluk nafakası yüklenemez.
Kusur Dengesi Nasıl Etkiler?
Boşanmada nafaka açısından kusur dengesi belirleyicidir. Yargıtay, eşit kusurlu eşin yoksulluk nafakası istemesine yasal bir engel olmadığını belirtmiştir. Buna karşılık boşanmaya yol açan olaylarda tam kusurlu ya da ağır kusurlu bulunan eş lehine yoksulluk nafakasına hükmedilemez. Aldatan eşin nafaka isteyip isteyemeyeceği de bu kusur karşılaştırmasına bağlıdır; konuyu zina nedeniyle boşanma yazımızda ayrıca ele aldık.
Unutulmaması gereken bir nokta daha var: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre yoksulluk nafakası, diğer eşe verilen bir ceza veya tazminat değildir. Amacı, boşanma sonrası yoksulluğa düşecek tarafı korumaktır. Genel Kurul’un 2009 tarihli bir kararına göre de maddi-manevi tazminat ile nafakanın hukuki dayanağı farklıdır; biri diğerinin yerine geçmez.
Nafaka Ne Kadar, Nasıl Hesaplanır?
Kanun, boşanmada nafaka için bir tarife ya da formül koymaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2009 tarihli kararına göre yoksulluk durumu değerlendirilirken günün ekonomik koşulları, tarafların sosyal ve ekonomik durumu, yaşam tarzları, evliliğin ne kadar sürdüğü, evlilik boyunca ve boşanmadan sonraki yaşam düzeyleri birlikte göz önüne alınır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi de hâkimin, nafaka alacaklısının ihtiyaçları ile yükümlünün geliri arasında bir oranlama yaparak TMK m.4’teki hakkaniyet ilkesine uygun karar vermesi gerektiğini vurgulamıştır. Çocuk için ödenen iştirak nafakasında ise TMK m.330 ölçütleri sayar ama hesap yöntemini belirlemez. Bu yüzden mahkemelerin nafakayı hesaplarken “öngörülebilir ve sonradan denetime elverişli bir yaklaşım takip etmeye özen göstermeleri ve kararlarının gerekçeli olması” önemlidir.1 İştirak nafakasının tayininde de “müşterek çocuğun üstün yararı ile iştirak nafakası alacaklısı ve yükümlüsünün ekonomik durumları” birlikte değerlendirilir.
“20 Bin TL Maaş Alan Ne Kadar Nafaka Öder?”
Dürüst cevap şu: Sabit bir oran veya formül yoktur. “Maaşın dörtte biri” gibi kalıplar kanunda yer almaz. Aynı maaşı alan iki kişiden biri kirada oturup kredi borcu öderken diğerinin evi kendisine ait olabilir; karşı tarafın ihtiyaçları da her dosyada farklıdır. Bu yüzden internette dolaşan boşanmada nafaka hesaplama tablolarına güvenmemek gerekir.
Temsili bir örnek verelim. Bir kadın, on sekiz yıllık evliliği boyunca ev hanımı olmuş, düzenli geliri olmamıştır. Eşi bir işletmede maaşla çalışmaktadır. Mahkeme yalnızca maaşa bakmaz; çalışan eşin kira ve borç gibi zorunlu giderlerini, nafaka isteyen eşin barınma ve geçim ihtiyacını, evlilikteki yaşam düzeyini ve kusur durumunu birlikte tartar. Başka bir dosyada aynı maaşla bambaşka bir sonuç çıkabilir.
Çalışan Kadın Nafaka Alabilir mi?
Gelirinin olması, boşanmada nafaka isteyemeyeceğiniz anlamına gelmez. Mahkeme, bu gelirin kişiyi gerçekten yoksulluktan kurtarıp kurtarmadığını araştırır. Yargıtay, devamlılığı olmayan yevmiyeli işlerde çalışan kadın yararına TMK m.175 şartlarının oluşabileceğini kabul etmiştir. Kadının ailesinin maddi durumunun iyi olması da tek başına talebi reddetmek için bir sebep değildir.
Boşanmada Nafaka Ne Zaman Başlar, Ne Zaman Biter?
Evlilik devam ederken hükmedilen nafakalar tedbir niteliğindedir ve boşanma kararı kesinleşene kadar sürer. Yoksulluk ve iştirak nafakası ise Yargıtay’a göre ancak evliliğin sona ermesinden, yani boşanma kararının kesinleşmesinden sonra gündeme gelir.
Nafaka Ne Zaman Kesilir?
TMK m.176/3 iki ayrı durum öngörür. Alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü halinde nafaka kendiliğinden kalkar; ayrıca dava açmaya gerek yoktur. Şu hallerde ise nafaka ancak mahkeme kararıyla kaldırılabilir:
- Nafaka alan kişinin evlenmeden, fiilen evliymiş gibi biriyle yaşaması,
- Yoksulluğunun ortadan kalkması,
- Haysiyetsiz bir hayat sürmesi.
Nafakanın Artırılması veya Azaltılması
TMK m.176/4’e göre tarafların mali durumları değişirse ya da hakkaniyet gerektirirse nafaka artırılabilir veya azaltılabilir. Ödeyenin işini kaybetmesi azaltma, alacaklının ihtiyaçlarının belirgin artışı artırma davasına konu olabilir.
İştirak Nafakası ve Çocuğun Ergin Olması
İştirak nafakası, kural olarak çocuk ergin olunca sona erer. Ancak çocuğun eğitimi sürüyorsa TMK m.328/2 uyarınca anne ve baba, durumlarına göre kendilerinden beklenebildiği ölçüde eğitim bitene kadar bakım yükümlülüğünü sürdürür. Uygulamada bu talebi artık ergin olan genç kendisi ileri sürer. Velayetin kime verileceği ve çocukla kişisel ilişki konuları için velayet davası yazımıza bakabilirsiniz.
Süresiz Nafaka Tartışması
Türk hukukunda yoksulluk nafakası için kanunda bir süre sınırı yoktur; TMK m.176’daki sona erme sebepleri gerçekleşmedikçe nafaka devam eder. Süresizlik öğretide eleştirilse de Yargıtay uygulamasında “yoksulluk nafakasına süresiz olarak hükmedilmesi hukuka aykırı olarak görülmemektedir.”2
Nafakaya süre sınırı getirilmesi uzun süredir tartışılıyor. Öğretide sürenin “yaş, eğitim, iş ve sağlık durumu gibi belli kriterler çerçevesinde hâkimin takdirine bırakılması” önerilmektedir.3 Ancak bunlar öneri düzeyindedir ve yürürlükteki kanun değişmiş değildir.
Nafaka Nasıl ve Ne Zaman İstenir?
Yoksulluk nafakası boşanma davası içinde istenebileceği gibi, boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir davayla da istenebilir. Ayrı dava açabilmenin ön şartı boşanma kararının kesinleşmiş olmasıdır. Boşanmadan doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar; bu süreyi kaçırmamak gerekir.
Hâkim, açık bir talep olmadan yoksulluk nafakasına kendiliğinden hükmedemez. Bu nedenle boşanmada nafaka isteğinin dilekçede açıkça yazılması önemlidir. Davanın genel akışını, boşanmada nafaka dahil davanın tüm aşamalarını anlattığımız ana yazımızda bulabilirsiniz.
Nafaka Ödenmezse Ne Olur?
Boşanmada nafakaya hükmeden mahkeme kararı ilamlı icra yoluyla takip edilebilir; birikmiş alacaklar icra dairesi aracılığıyla tahsil edilir. Bunun yanında İcra ve İflas Kanunu m.344 uyarınca nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir. Bu bir yaptırım baskısıdır; borçlu nafakayı öderse serbest bırakılır.
Yargıtay Kararları Ne Diyor?
Konuyla ilgili bazı Yargıtay kararları:
| Karar | İlke |
|---|---|
| Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 10.11.2010 tarihli, 2010/614 E., 2010/597 K. | Yoksulluk nafakası bir ceza veya tazminat değildir; yoksulluğa düşecek tarafı korur. |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 08.05.2009 tarihli, 2008/6632 E., 2009/9058 K. | TMK m.175/2 gereği nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 01.04.2013 tarihli, 2012/23199 E., 2013/8886 K. | Eşit kusurlu eşin yoksulluk nafakası istemesine yasal engel yoktur. |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 12.03.2020 tarihli, 2020/617 E., 2020/2140 K. | Ağır kusurlu eş yararına yoksulluk nafakası şartları oluşmaz. |
| Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 11.03.2009 tarihli, 2009/73 E., 2009/118 K. | Yoksulluk; ekonomik koşullar, tarafların durumu, yaşam tarzı, evlilik süresi ve yaşam düzeyleri birlikte değerlendirilerek takdir edilir. |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.02.2018 tarihli, 2016/10339 E., 2018/2048 K. | Devamlılığı olmayan yevmiyeli işlerde çalışan kadın yararına TMK m.175 şartları oluşabilir. |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.10.2006 tarihli, 2006/6266 E., 2006/13104 K. | Kadının ailesinin varlıklı olması nafaka talebinin reddi için sebep değildir. |
| Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 09.11.2017 tarihli, 2017/16123 E., 2017/15627 K. | Nafaka boşanma davasında veya sonradan ayrı davayla istenebilir; süre kesinleşmeden itibaren bir yıldır. |
Metinde anılan diğer kararlar:
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.04.2010 tarihli, 2009/4636 E., 2010/8125 K. (tam kusurlu eşe nafaka verilmez)
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 14.01.2016 tarihli, 2015/8977 E., 2016/596 K. (yoksul kişi yükümlü tutulamaz)
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 02.11.2011 tarihli, 2011/533 E., 2011/670 K. (tedbir nafakası)
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 13.03.2014 tarihli, 2014/3096 E., 2014/4000 K. (oranlama ve hakkaniyet)
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 23.01.2012 tarihli, 2010/14473 E., 2012/906 K. (nafakaların başlangıcı)
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 26.09.2011 tarihli, 2010/12514 E., 2011/14001 K. (talep şartı)
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 23.03.2017 tarihli, 2016/15074 E., 2017/3735 K. (ayrı davanın ön şartı)
Sık Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanmada nafaka nasıl belirlenir?
Anlaşmalı boşanmada nafaka, eşlerin imzaladığı protokolde düzenlenir ve hâkim, tarafların ve çocukların yararını gözeterek bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Protokolde nafakadan açıkça vazgeçildiyse sonradan istemek çoğu zaman güçleşir; bu yüzden imzalamadan önce iyi düşünmek gerekir.
Kadına nafaka kaç yıl ödenir?
Yoksulluk nafakası için kanunda bir süre yoktur. Alacaklı yeniden evlenene, taraflardan biri ölene ya da mahkeme TMK m.176/3’teki bir sebeple nafakayı kaldırana kadar ödeme sürer.
Nafaka ödenmezse ne olur?
Karar ilamlı icra yoluyla takip edilir. Ayrıca İcra ve İflas Kanunu m.344 uyarınca alacaklının şikâyeti üzerine borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir.
Erkek nafaka alabilir mi?
Evet. Boşanmada nafaka cinsiyete bağlı değildir; TMK m.175 “taraf” ifadesini kullanır ve şartları taşıyan erkek de yoksulluk nafakası isteyebilir.
Nafaka her yıl artar mı?
Kararda veya anlaşmada yıllık artış öngörülmüşse nafaka buna göre artar. Böyle bir hüküm yoksa artış için nafakanın artırılması davası açmak gerekir.
Boşanmada nafaka için ayrı dava açılabilir mi?
Evet. Yoksulluk nafakası boşanma kararı kesinleştikten sonra ayrı bir davayla da istenebilir; ancak bu hak kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.
Kaynaklar
1 Doğa Ekrem Doğancı, “İştirak Nafakası Hesaplama Metotları: Türk ve İsviçre Hukuku Karşılaştırmalı Bir İnceleme ve Bazı Öneriler”, SDÜ Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023, 13(1), s. 701–817, öz. ↑
2 Mecit Demir, Türk Medeni Hukuk Öğreti ve Uygulamasında Yoksulluk Nafakası, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2015, Özet (YÖK Tez No: 396884). ↑
3 Hanife Işık, “Yoksulluk Nafakasında Süresizlik Sorunu: Hukuk Sistemleri Arasında Bir Mukayese”, Düzce Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2022, 6(1), s. 66–82, öz. ↑
- Selin Kahraman, Yoksulluk nafakası, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, 2025 (YÖK Tez No: 984021).
- Yasemin Güllüoğlu ve Sümeyye Aydın Engin, “Türk Hukukunda Yoksulluk Nafakası”, Ankara Barosu Dergisi, 2025, 83(4) — DergiPark