Velayet davası, boşanan ya da ayrı yaşayan anne ve babanın çocuklarının bakımını, eğitimini ve temsilini kimin üstleneceğini belirleyen yargılamadır. Bu süreçte hâkimin pusulası çocuğun üstün yararıdır; anne ya da babanın kusuru sonucu tek başına belirlemez. Aşağıda velayet davasının nasıl açıldığını, velayetin kime verildiğini, davanın ne kadar sürdüğünü, ortak velayeti ve velayetin değiştirilmesini sade bir dille anlatıyoruz.
Velayet Nedir?
Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, yasal temsili ve malları üzerindeki hak ve yükümlülüklerin bütünüdür (TMK m.335 vd.). Kanun velayeti yalnızca bir yetki olarak görmez; aynı zamanda ebeveyne yüklenmiş bir sorumluluktur. Bu yüzden velayeti alan ebeveyn, çocuğun günlük hayatından okuluna, sağlığından mallarının yönetimine kadar pek çok konuda karar verir ve bu kararların hesabını da verir.
Evlilik sürerken anne ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK m.336). Boşanma veya ayrılık kararı veren hâkim ise anne ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m.182). Velayet davası çoğu zaman boşanma yargılamasının bir parçası olarak yürür; bu nedenle velayet davası ile birlikte görülen çekişmeli boşanma süreci hakkındaki yazımıza da göz atabilirsiniz.
Velayet Kime Verilir?
Hâkim velayeti anneye veya babaya bir ödül olarak vermez; hangi düzenin çocuk için daha sağlıklı olduğuna bakar. BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme de çocuğu ilgilendiren her kararda üstün yararın esas alınmasını ister. Yürürlükteki düzenlemeye göre boşanmayla sona eren evlilikte velayet, anne ile babadan yalnızca birine verilir. Ancak çocuğun iki ebeveyniyle de sağlıklı bağ kurması giderek daha fazla önemseniyor.
Bir velayet davasında mahkemenin somut olayda tarttığı başlıca ölçütler şunlardır:
- Çocuğun yaşı ve gelişim dönemi; özellikle küçük yaşta ana bakım ve şefkatine ihtiyacı,
- Kardeşlerin birbirinden ayrılmaması,
- Çocuğun alıştığı ev, okul, arkadaş ve aile çevresi,
- Ebeveynin bakım imkânı, çalışma düzeni ve çocuğa karşı tutumu,
- Ebeveynin, çocuğun diğer ebeveynle ilişkisine saygı gösterip göstermediği,
- İdrak çağındaki çocuğun kendi görüşü.
Bu ölçütlerin hiçbiri tek başına otomatik sonuç doğurmaz. Küçük çocukta annenin bakımına verilen önem, çocuğun üstün yararı aksini gerektiriyorsa geri planda kalır; babaya velayet verilmesi de olağan bir sonuçtur.
Sosyal İnceleme Raporu
Uygulamada pek çok velayet davasında hâkim, pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacı gibi uzmanlardan sosyal inceleme raporu ister. Uzman, ebeveynlerle ve çocukla görüşür, gerektiğinde ev ortamını inceler ve çocuğun ihtiyaçlarına dair değerlendirmesini yazar. Rapor hâkimi bağlamaz, ancak kararın gerekçesinde önemli bir yer tutar. Bu görüşmelere hazırlıklı ve samimi gitmek önemlidir.
Kusur ve Aldatma Velayeti Belirler mi?
Boşanmada daha kusurlu olmak, velayetin kendiliğinden diğer tarafa verilmesi sonucunu doğurmaz. Aldatma iddiası da çocuğun bakımını doğrudan etkilemiyorsa velayeti tek başına belirlemez; ayrıntılar için zina nedeniyle boşanma yazımıza bakabilirsiniz.
Çocuğun Görüşü Kaç Yaşında Alınır?
Kanunda, velayet davasında çocuğun dinlenmesi için kesin bir yaş sınırı yoktur. Belirleyici olan, çocuğun olayları kavrayıp kendi isteğini ifade edebileceği “idrak çağı”na gelip gelmediğidir. Bu da her çocukta, yaşı, gelişimi ve olgunluğu birlikte değerlendirilerek ayrı ayrı belirlenir.
Yargıtay kararları bu konuda fikir veren örnekler sunar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 14.05.2014 tarihli kararında 7 yaşındaki çocuk idrak çağında kabul edilmemiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 27.09.2018 tarihli kararında ise 10 yaşındaki çocuğun idrak çağında olduğu ve görüşünün alınması gerektiği kabul edilmiştir. Bu kararlar kendi olaylarına özgü örneklerdir; genel bir yaş kuralı koymaz.
Çocuğun görüşü önemlidir, fakat tek başına bağlayıcı değildir. Hâkim, çocuğun isteğinin baskı ya da yönlendirme sonucu oluşup oluşmadığına ve gerçekten onun yararına olup olmadığına da bakar.
Ortak (Birlikte) Velayet Mümkün mü?
TMK’da boşanmadan sonra ortak velayete ilişkin açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Ortak velayet, Türk hukukuna bir kanun değişikliğiyle değil, AİHS’e Ek 7 No’lu Protokol’ün 5. maddesinin yorumlanmasıyla, yargı yoluyla girmiştir. Böylece bu kurum “Medeni Kanun’da şartları, hüküm ve sonuçlarına ilişkin düzenlemesi olmaksızın” uygulanır hale gelmiştir.1
Bu süreçte sık anılan karar, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 20.02.2017 tarihli, 2016/15771 E., 2017/1737 K. sayılı kararıdır. Karar, yurt dışında verilmiş bir ortak velayet kararının Türkiye’de tanınması talebiyle ilgilidir. Yargıtay bu kararda ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını kabul etmiş, ardından ortak velayet uygulamada yer bulmaya başlamıştır.
Ortak velayetin istendiği bir velayet davasında iki temel şart öne çıkar: anne ve babanın bu konuda anlaşması ve düzenlemenin çocuğun üstün yararına uygun olması. Ebeveynler arasında ağır bir çatışma varsa bu modelin sağlıklı yürümesi zordur. Yerleşim yeri, eğitim, sağlık ve giderlerin paylaşımı gibi konular kanunda ayrıntılı düzenlenmediği için bunları anlaşma metninde açıkça yazmak önemlidir.
Velayet Davası Nasıl ve Nerede Açılır?
Velayet, boşanma davası içinde istenebileceği gibi, boşanma kesinleştikten sonra velayetin değiştirilmesi talebiyle ayrı bir dava olarak da gündeme gelebilir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
Boşanmayla birlikte istenen velayete, boşanma davasının görüldüğü mahkeme karar verir. Ayrı açılan bir velayet davasında ise yetkili mahkeme somut duruma göre belirlenir; uygulamada genellikle çocuğun bulunduğu yer mahkemesi gündeme gelir. Dava açmadan önce yetki konusunu netleştirmek zaman kaybını önler. Ayrı açılan davada dilekçede çocuğun kimlik bilgileri, velayetin neden değiştirilmesi gerektiğini gösteren somut olaylar, deliller ve varsa kişisel ilişki ile iştirak nafakası talepleri yer almalıdır.
Velayet Davası Ne Kadar Sürer?
Velayet davası için kesin bir süre vermek mümkün değildir. Sosyal inceleme raporunun hazırlanması, tanıkların dinlenmesi, çocuğun görüşünün alınması ve kanun yolu aşamaları süreyi etkiler. Çekişmenin derecesi ve mahkemenin iş yükü de belirleyicidir. Yargılama sürerken hâkim, çocuk için geçici velayet veya geçici kişisel ilişki gibi tedbirler alabilir.
Velayetin Değiştirilmesi ve Kaldırılması
Velayetin Değiştirilmesi Davası (TMK M.183)
Velayet kararı değişmez değildir. Durumların değişmesi hâlinde hâkim, talep üzerine veya re’sen (kendiliğinden) gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Velayeti alan ebeveynin yeniden evlenmesi, başka bir yere taşınması, çocuğu ihmal etmesi veya kişisel ilişki düzenine uymaması değiştirme talebine gerekçe olabilir. Bu taleplerde kararı asıl belirleyen ise çocuğun üstün menfaatidir.
Ancak bu tür bir velayet davasında olayların hiçbiri tek başına yeterli değildir; değişikliğin çocuğu nasıl etkilediğine bakılır ve ölçüt yine çocuğun üstün yararıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 06.06.2018 tarihli kararında, velayetin değiştirilmesi davasında çocuk ile velayet sahibi ebeveyn arasında menfaat çatışması bulunmadığını, bu nedenle çocuğa temsil kayyımı atanmasına gerek olmadığını kabul etmiştir. Bu karar bir görüş değişikliğidir.
Velayetin Kaldırılması (TMK M.348)
Velayetin kaldırılması, değiştirilmesinden farklı ve çok daha ağır bir önlemdir. Ebeveynin velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi, çocuğa ilgisiz kalması veya yükümlülüklerini ağır biçimde ihmal etmesi gibi durumlarda, diğer koruma önlemleri sonuçsuz kalmışsa son çare olarak başvurulur. Kaldırma bir ceza değil, çocuğu korumaya yönelik bir tedbirdir (Bakırcı Hepvar, 2025). Velayeti kaldırılan ebeveynin çocuğun bakım giderlerine katılma yükümlülüğü ise devam eder.
Kişisel İlişki ve İştirak Nafakası
Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla uygun kişisel ilişki kurma hakkı vardır (TMK m.323). Hâkim, boşanma kararında veya velayet davası sonunda görüşme günlerini, saatlerini, bayram ve tatil dönemlerini düzenler (TMK m.182). Kişisel ilişki çocuğun huzurunu tehlikeye sokuyorsa sınırlanabilir veya kaldırılabilir (TMK m.324).
Velayet sahibi ebeveynin görüşmeleri engellemesi ya da diğer ebeveynin düzene uymaması, ileride velayetin veya görüşme düzeninin değiştirilmesine dayanak olabilir. Görüşme düzeninin kurulması için çocukla kişisel ilişki kurulması talebi dilekçesi yazımızdan yararlanabilirsiniz.
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182). Bu katkıya iştirak nafakası denir. Nafakanın türleri ve belirlenmesi için boşanmada nafaka yazımıza bakabilirsiniz.
Velayet Davasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Velayet dosyalarında sonucu etkileyen pek çok nokta, ebeveynin talebini nasıl sunduğuyla ilgilidir.
- Talebi çocuğun düzeniyle ilişkilendirin: Velayet isteyen ebeveynin, çocuğun okulunu, arkadaş çevresini ve günlük bakımını nasıl sürdüreceğini somut olarak açıklaması gerekir; başka bir şehre taşınmış ebeveyn için bu açıklama daha da önem kazanır.
- Kardeşleri birlikte düşünün: Çocukların farklı ebeveynlere verilmesini istemek, ancak bu ayrılığın çocukların yararına olduğu gösterilebiliyorsa savunulabilir.
- Sosyal inceleme görüşmesini önemseyin: Uzmana çocuğun gündelik ihtiyaçlarını ve bakım düzenini anlatan tutarlı bilgiler vermek, raporun sağlıklı hazırlanmasına katkı sağlar.
- Çocuğu yönlendirmeyin: İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınırken baskı veya telkin izlenimi doğması, bu görüşün değerini azaltır.
- Görüşme düzenini de planlayın: Velayet talebiyle birlikte diğer ebeveynle kişisel ilişkinin nasıl kurulacağına dair somut bir öneri sunmak, çocuğun iki ebeveyniyle bağını koruma isteğini gösterir.
Yargıtay Kararları Ne Diyor?
Aşağıdaki kararlar velayet davası uygulamasına ışık tutar. Her karar kendi somut olayına göre verilmiştir; benzer görünen bir dosyada farklı sonuç çıkabilir.
| Karar | İlke |
|---|---|
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 20.02.2017 tarihli, 2016/15771 E., 2017/1737 K. | Yurt dışında verilen ortak velayet kararının tanınması talebinde, ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığı kabul edildi. |
| Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 06.06.2018 tarihli, 2017/2069 E., 2018/1179 K. | Velayetin değiştirilmesi davasında çocuk ile velayet sahibi arasında menfaat çatışması olmadığından temsil kayyımı atanması gerekmez. |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 24.05.2018 tarihli, 2016/18720 E., 2018/6623 K. | Kardeşlerin ayrılması kardeşlik duygularını olumsuz etkiler; çocuğun üstün yararı aksini gerektirmedikçe kardeşler ayrılmamalıdır. |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 14.05.2014 tarihli, 2014/3856 E., 2014/11160 K. | Somut olayda 7 yaşındaki çocuk idrak çağında kabul edilmedi. |
| Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 27.09.2018 tarihli, 2018/483 E., 2018/1356 K. | 10 yaşındaki çocuk idrak çağında kabul edildi; görüşünün alınması gerektiği belirtildi. |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.12.2016 tarihli, 2016/16826 E., 2016/16343 K. | Küçük yaştaki çocuğun ana bakım ve şefkatine muhtaç olması nedeniyle velayetin anneye bırakılması ilkesine örnek bir karardır. |
Sık Sorulan Sorular
Velayet davası hangi mahkemede açılır?
Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla davaya bakar. Boşanmayla birlikte istenen velayete boşanma davasının görüldüğü mahkeme karar verir.
Velayet ne zaman biter, çocuk kaç yaşına kadar velayet altındadır?
Velayet çocuğun ergin olmasıyla sona erer. Erginlik kural olarak 18 yaşın doldurulmasıyla kazanılır; evlenme veya mahkeme kararıyla daha erken ergin olmak da mümkündür.
Anlaşmalı boşanmada velayet kime verilir?
Taraflar velayetin kimde kalacağını protokolde kararlaştırır. Hâkim bu anlaşmanın çocuğun yararına uygun olup olmadığını denetler ve gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir.
Velayeti alan ebeveyn çocuğu başka şehre veya yurt dışına götürebilir mi?
Velayet sahibi ebeveyn kural olarak çocuğun yaşayacağı yeri belirler. Ancak taşınma, diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını fiilen ortadan kaldırıyorsa görüşme düzeninin yeniden kurulması veya velayetin değiştirilmesi gündeme gelebilir; özellikle yurt dışına taşınmadan önce hukuki destek almak yerinde olur.
Babaya velayet verilir mi?
Evet. Hâkim, çocuğun üstün yararına hangi ebeveyn daha uygunsa velayeti ona verir. Küçük yaştaki çocuklarda ana bakımına ihtiyaç dikkate alınsa da bu tek başına belirleyici değildir.
Kaynaklar
1 Huriye Reyhan Demircioğlu, “Boşanmada Ortak (Birlikte) Velayetin Kabulü Sonrası Türk Hukukundaki Durum Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2024, S. 59, s. 301–344, öz. ↑
- Burçin Dudu, Türk hukukunda velayetin değiştirilmesi ve hukuki sonuçları, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2026 (YÖK Tez No: 1029563).
- Merve Kılavuz, Ortak (birlikte) velayet, Yüksek Lisans Tezi, Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi, 2026 (YÖK Tez No: 1023547).
- Elif Merve Subaşı, Türk hukukunda birlikte velayet, Doktora Tezi, Galatasaray Üniversitesi, 2024 (YÖK Tez No: 885983).
- Songül Serap Bakırcı Hepvar, “Velayetin Kaldırılmasında Çocuğun Üstün Yararı İlkesinin Rolünün İncelenmesi”, Uluslararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi, 2025, 7(2), s. 43–54 — DergiPark