Çekişmeli boşanma davası, eşlerin boşanma konusunda ya da nafaka, velayet, mal paylaşımı gibi sonuçlardan en az birinde anlaşamadığı durumda açılan davadır. Bu yolda mahkeme, kanundaki boşanma sebeplerinden birinin gerçekleşip gerçekleşmediğini delillerle araştırır. Eşinizin rızası olmasa da bu davayı açabilirsiniz; önemli olan iddialarınızı ispatlayabilmektir. Bu yazıda boşanma davasının nasıl açıldığını, ne kadar sürdüğünü, boşanma sebeplerini ve kadın haklarını sade bir dille anlatıyoruz.

Çekişmeli Boşanma Davası Nedir?

Türk hukukunda boşanma iki yoldan gerçekleşir. Eşler hem boşanmada hem de tüm sonuçlarında uzlaşırsa anlaşmalı boşanma söz konusu olur. Uzlaşma yoksa, boşanmak isteyen eş tek başına dava açar ve iddiasını mahkemede kanıtlamak zorunda kalır. İşte bu ikinci yola çekişmeli boşanma denir.

Çekişmeli boşanma davası açmak için eşin onayı gerekmez. Ancak hâkim, sadece “artık istemiyorum” denmesiyle boşanmaya karar vermez; kanunda sayılan sebeplerden birinin somut olaylarla ortaya konmasını bekler. Tarafların ikrarı da hâkimi bağlamaz (TMK m.184), yani karşı tarafın “evet, haklı” demesi tek başına yetmez.

Anlaşmalı Boşanmadan Farkı

Konu	Anlaşmalı boşanma	Çekişmeli boşanma
Şartlar	Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı; eşler boşanmada ve tüm sonuçlarında anlaşmalı	Kanundaki boşanma sebeplerinden biri ispatlanmalı; eşin rızası aranmaz
Süre	Çoğu zaman tek duruşmada karar verilir	Dilekçeler, deliller ve tanıklar nedeniyle aylar, çoğu zaman yıllar sürebilir
Duruşma	Genellikle tek duruşma; eşler bizzat hazır bulunur	Birden fazla duruşma; tanıklar dinlenir, rapor alınabilir
Masraf	Harç ve sınırlı giderler	Harç, gider avansı, tanık ve bilirkişi giderleri, kanun yolu masrafları

Boşanma Sebepleri Nelerdir?

Boşanma sebepleri Türk Medeni Kanunu’nun 161 ile 166. maddeleri arasında sınırlı olarak sayılmıştır. Bunlar özel sebepler ve genel sebep olarak ikiye ayrılır. Çekişmeli boşanma davası açarken dilekçede hangi sebebe dayandığınızı açıkça belirtmeniz gerekir; birden fazla sebebe birlikte dayanmak da mümkündür.

Özel Boşanma Sebepleri

Eşlerden biri zina ederse diğer eş TMK m.161’e göre boşanma davası açabilir; ispat, süreler ve affın etkisi gibi ayrıntıları zina nedeniyle boşanma yazımızda anlattık. Dava açmayı düşünenler zina davası için hazırladığımız dilekçe örneğinden de yararlanabilir.

• Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m.162): Eşin canına yönelik girişim, ağır şiddet veya aşağılayıcı muamele bu kapsamdadır. Dava, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde olaydan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır. Affeden eşin dava hakkı kalmaz.
• Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK m.163): Eşin küçük düşürücü bir suç işlemesi veya haysiyetsiz bir hayat sürmesi, diğer eş için birlikte yaşamayı beklenemez hâle getiriyorsa boşanma istenebilir. Bu sebep için kanunda bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir.
• Terk (TMK m.164): Eş, evlilik yükümlülüklerinden kaçmak için ortak konutu terk etmiş ya da haklı bir sebep olmadan geri dönmüyorsa uygulanır. Ayrılığın en az altı ay sürmesi gerekir.
• Akıl hastalığı (TMK m.165): Eşin akıl hastalığı ortak hayatı diğer eş için çekilmez hâle getirmişse ve hastalığın geçmeyeceği resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmişse boşanma istenebilir.

Terk sebebinde özel bir prosedür vardır. Terk eden eşe hâkim veya noter aracılığıyla eve dönüş ihtarı gönderilir. Bu ihtar ancak terkin üzerinden en az dört ay geçtikten sonra istenebilir. İhtarın tebliğinden itibaren iki ay içinde eş dönmezse dava açılabilir. Yargıtay, ihtarın içten (samimi) yapılması gerektiğini, aksi hâlde geçerli sonuç doğurmayacağını vurgular.

Genel Sebep: Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması

TMK m.166/1’e göre evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmışsa boşanmaya karar verilebilir. Sürekli kavga, hakaret, ilgisizlik, ekonomik baskı veya aileyle yaşanan ağır sorunlar bu başlıkta değerlendirilir. Uygulamada en sık açılan boşanma davaları da bu sebebe, yani evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanır (TMK m.166).

Yargıtay içtihatlarında temelden sarsılmaya etki eden şiddet; “duygusal, ekonomik, cinsel, fiziksel, görsel ve sosyal şiddet olarak” sınıflandırılmaktadır.¹ Bağımlılık düzeyine varan sosyal medya kullanımı da evlilik yükümlülüklerinin ihlaline yol açabilir; bu tür davranışlar “evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle boşanma davasına konu olabilmektedir.”²

Aynı maddenin diğer fıkraları iki özel durumu düzenler. TMK m.166/3, en az bir yıl sürmüş evlilikte eşlerin birlikte başvurusu veya birinin diğerinin davasını kabul etmesiyle boşanmayı mümkün kılar. TMK m.166/4 ise reddedilen bir boşanma davasının kesinleşmesinden sonra üç yıl geçtiği hâlde ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilmesini sağlar.

Kusur Neden Önemli?

“Türk hukukunda hâlâ boşanma sebepleri ve sonuçları bakımından kusur önemli bir rol oynamaktadır”; tazminat ve nafaka taleplerinde de tarafların kusuru tartılır. Bu nedenle çekişmeli boşanma davasında mahkeme, kararında hangi eşin hangi davranışla kusurlu olduğunu tek tek gösterir.

Kusurun en çarpıcı sonucu şudur: Boşanmaya yol açan olaylarda tamamen kusurlu olan eşin TMK m.166/1’e dayanarak açtığı dava reddedilir. Davacının kusuru daha ağırsa davalı eş davaya itiraz edebilir; ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin sürmesinde korunmaya değer bir yarar kalmamışsa hâkim yine de boşanmaya karar verebilir (TMK m.166/2).

Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Boşanma davası nasıl açılır sorusunun kısa cevabı dört adımdan oluşur:

1. Davanın açılacağı aile mahkemesini belirleyin (eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturduğunuz yer).
2. Boşanma sebebini, olayları, delilleri ve taleplerinizi içeren dava dilekçesini hazırlayın.
3. Dilekçeyi adliyedeki ön büroya veya UYAP Vatandaş Portal üzerinden verin; harç ve gider avansını yatırın.
4. Dilekçe eşinize tebliğ edildikten sonra dilekçeler, ön inceleme ve tahkikat aşamalarıyla yargılama başlar.

Aşağıda her adımı ayrı ayrı açıklıyoruz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Çekişmeli boşanma davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetkili mahkeme TMK m.168’de belirlenmiştir: eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi.

Kurgusal bir örnek verelim: Bir çift yıllarca aynı yerde birlikte yaşamış, sonra eşlerden biri işi nedeniyle başka bir şehre taşınmıştır. Eski yerleşim yerinde oturmaya devam eden eş, çekişmeli boşanma davasını kendi yerleşim yerinde açabilir. Taşınan eş de isterse yeni yerleşim yerinde dava açabilir. Hangi mahkemenin seçileceği tamamen davacının tercihidir.

Dilekçe, Arabuluculuk ve Boşanma Davası Ücreti

Boşanma davalarında arabuluculuğa başvurmak zorunlu değildir; doğrudan mahkemeye gidilir. Dava, mahkemeye verilen bir dilekçeyle açılır. Dilekçede tarafların kimlik bilgileri, dayanılan boşanma sebebi, olayların tarih sırasıyla anlatımı, deliller (tanıklar, mesajlar, belgeler, kayıtlar) ve talepler (nafaka, velayet, tazminat gibi) yer almalıdır.

Dava açılırken harç ve gider avansı yatırılır. Gider avansı tebligat, tanık ve bilirkişi gibi masrafları karşılar. Bu tutarlar her yıl yeniden belirlendiği için burada rakam vermiyoruz; güncel tutarı adliyeden veya avukatınızdan öğrenebilirsiniz. Masrafları karşılayacak gücü olmayan kişi, mahkemeden adli yardım isteyebilir; talep kabul edilirse harç ve giderler geçici olarak ödenmez.

Avukat Zorunlu mu?

Hayır, çekişmeli boşanma davasını avukatsız açmak ve takip etmek kanunen mümkündür. Yine de çekişmeli bir dosyada dilekçenin doğru kurulması, delillerin zamanında sunulması ve sürelerin kaçırılmaması sonucu doğrudan etkiler. Özellikle velayet, nafaka ve mal paylaşımı gibi taleplerin birlikte yürüdüğü dosyalarda hukuki destek almak riskleri azaltır.

Dava Süreci Adım Adım

Çekişmeli boşanma davası yazılı yargılama usulüne göre görülür. Süreç genel hatlarıyla şu aşamalardan oluşur:

1. Dilekçeler aşaması: Dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir. Davalının cevap süresi iki haftadır. Ardından taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçelerini verebilir.
2. Ön inceleme: Hâkim tarafları dinler, uyuşmazlık konularını belirler, delilleri toplamak için kararlar alır ve tarafları uzlaşmaya teşvik eder.
3. Tahkikat: Tanıklar dinlenir, kurum kayıtları getirtilir. Çocuk varsa uzman tarafından sosyal inceleme raporu hazırlanır; gerekirse bilirkişi incelemesi yapılır.
4. Sözlü yargılama ve karar: Taraflar son beyanlarını sunar, hâkim kararını açıklar.
5. Kanun yolları: Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesinin kararına karşı da yine iki haftalık sürede temyiz yoluna gidilebilir.

Boşanma kararı kesinleşmeden evlilik sona ermiş sayılmaz. Karar ancak kesinleştikten sonra nüfus kaydına işlenir.

Çekişmeli Boşanma Davası Ne Kadar Sürer, Kaç Celsede Biter?

“Çekişmeli boşanma davası kaç celsede biter?” sorusunun sabit bir cevabı yoktur. Süreyi; tebligatların ne kadar sürdüğü, tanık sayısı, sosyal inceleme raporu veya bilirkişi gerekip gerekmediği, mahkemenin iş yükü ve tarafların karşılıklı davaları belirler. Uygulamada ilk derece aşamasının çoğu dosyada bir ila iki yıl sürdüğü görülür; istinaf ve temyizle bu süre uzar. Bu bir tahmindir, kesin bir süre değildir.

Duruşmada Hâkim Neler Sorar?

Çekişmeli boşanma davasında ağırlık dilekçelerde ve tanık beyanlarındadır; hâkim tarafları uzun uzun sorguya çekmez. Yine de duruşmalarda genellikle şu konulara değinilir:

• Evliliğin ne zaman yapıldığı, eşlerin ne zamandan beri ayrı yaşadığı
• Evlilikte yaşanan temel sorunlar ve bunların hangi olaylarla ortaya çıktığı
• Tanıkların olayları bizzat görüp görmediği, kimden duyduğu
• Ortak çocukların yaşı, kimin yanında kaldığı ve bakımı
• Tarafların mesleği, geliri ve malvarlığı
• Barışma ihtimali olup olmadığı

Bu sorulara verilecek dürüst ve tutarlı cevaplar, dilekçelerde anlatılanlarla örtüşmelidir. Abartılı veya dilekçeyle çelişen beyanlar güvenilirliği zedeler.

Taraflar Duruşmaya Gelmezse Ne Olur?

Her davada olduğu gibi çekişmeli boşanma davasında da bu konuda Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 150. maddesi (HMK m.150) uygulanır. Usulüne uygun çağrıldıkları hâlde iki taraf da duruşmaya gelmezse dosya işlemden kaldırılır. Üç ay içinde yenilenmeyen dava açılmamış sayılır.

Taraflardan yalnızca biri gelirse, gelen tarafın isteğine göre yargılamaya devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır. Örneğin davacı gelmez ama davalı gelirse, davalı yargılamanın sürmesini ya da dosyanın işlemden kaldırılmasını isteyebilir. Davalı gelmezse yargılama genellikle onun yokluğunda devam eder. Davalının gelmemesi davayı kabul ettiği anlamına gelmez; hâkim yine delillere bakarak karar verir.

Dava Sürerken Geçici Önlemler

Çekişmeli boşanma davası açıldığında hâkim, dava süresince gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Bunlar özellikle eşlerin barınması ve geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı ile korunmasına ilişkindir. Ekonomik olarak desteğe ihtiyaç duyan eş için tedbir nafakasına hükmedilebilir. Şiddet tehlikesi varsa ayrıca 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı istenebilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 02.11.2011 tarihli, 2011/533 E., 2011/670 K. sayılı kararına göre ekonomik yardıma muhtaç eş tam kusurlu olsa bile tedbir nafakası boşanma kesinleşene kadar devam eder. Nafaka türleri ve miktarın belirlenmesi için boşanmada nafaka yazımıza göz atabilirsiniz.

Davanın Sonuçları: Nafaka, Velayet, Mal ve Tazminat

Nafaka: Dava sırasında verilen tedbir nafakası, boşanmadan sonra yerini yoksulluk nafakasına ve çocuk için iştirak nafakasına bırakabilir. Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe verilir (TMK m.175).

Velayet: Hâkim, boşanmaya karar verirken ortak çocukların velayetini ve diğer ebeveynle kişisel ilişkiyi düzenler. Belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Konuyu velayet davası yazımızda, kişisel ilişki talebini ise çocukla kişisel ilişki dilekçesi sayfamızda ele aldık.

Mal paylaşımı: Eşler başka bir rejim seçmemişse yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erer ve tasfiyesi genellikle ayrı bir davada görülür. Katılma alacağı ve değer artış payı için boşanmada mal paylaşımı yazımızı okuyabilirsiniz.

Tazminat: TMK m.174’e göre kusursuz veya daha az kusurlu eş, boşanma yüzünden mevcut ya da beklenen menfaatleri zedelenmişse kusurlu eşten maddi tazminat isteyebilir. Kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş ise manevi tazminat talep edebilir. Boşanma davasında istenmeyen bu haklar için TMK m.178 uyarınca hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımı süresi işler.

Boşanmada Kadın Hakları Nelerdir?

Boşanmada kadın hakları, kanunda kadına özgü ayrı bir liste olarak düzenlenmemiştir; haklar her iki eş için de aynı şartlara bağlıdır. Uygulamada ise ekonomik olarak daha zayıf olan taraf çoğu zaman kadın olduğu için bu haklar en sık kadınlar tarafından kullanılır. Şartları varsa kadın şunları isteyebilir:

• Dava sürerken: Kendisi ve çocuklar için tedbir nafakası, ortak konutun kullanımı ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemler (TMK m.169). Şiddet tehlikesinde 6284 sayılı Kanun’a göre koruma kararı.
• Boşanmadan sonra: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecekse ve kusuru daha ağır değilse yoksulluk nafakası (TMK m.175); velayet kendisine verilirse çocuklar için iştirak nafakası.
• Tazminat: Kusursuz veya daha az kusurluysa maddi ve manevi tazminat (TMK m.174).
• Mal rejimi: Evlilik içinde edinilen mallar üzerinden katılma alacağı ve değer artış payı.
• Ziynet eşyası: Yargıtay’ın yeni görüşüne göre düğünde takılan takılar, aksine anlaşma veya yerel adet yoksa kadına bağışlanmış sayılır.

Bu hakların her biri ayrı şartlara bağlıdır ve çoğu talep edilmeden hükme bağlanmaz. Bu yüzden dava dilekçesinde nafaka, tazminat ve velayet taleplerinin açıkça yazılması gerekir.

Davayı Anlaşmalı Boşanmaya Çevirmek

Çekişmeli boşanma davası devam ederken eşler her aşamada uzlaşabilir. TMK m.166/3’e göre bunun için şu şartlar gerekir:

• Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı.
• Eşler birlikte başvurmalı ya da bir eş diğerinin davasını kabul etmeli.
• Hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli.
• Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkındaki anlaşma hâkimce uygun bulunmalı.

Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek anlaşmada değişiklik yapabilir; bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir. Bu yol, uzun sürebilecek bir dosyayı çoğu zaman tek duruşmada sonuçlandırır.

Dava Sırasında Eşin Ölümü

Çekişmeli boşanma davası sürerken eşlerden biri ölürse evlilik ölümle sona erer; artık boşanma kararı verilemez. Ancak dava tamamen önemsiz hâle gelmez. TMK m.181/2’ye göre ölen eşin mirasçılarından biri davaya devam eder ve sağ kalan eşin kusuru ispatlanırsa, sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarruflardan yararlanamaz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 16.10.2019 tarihli, 2019/5950 E., 2019/10255 K. sayılı kararına göre mahkeme, ölen eşin mirasçılarına davaya devam edip etmeyeceklerini sormalı ve cevaplarını beklemelidir. Bu yapılmadan verilen karar bozulur.

Yargıtay Kararları Ne Diyor?

Konuyla ilgili bazı Yargıtay kararları:

Karar	İlke
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 19.04.2016 tarihli, 2015/16407 E., 2016/7878 K.	Tam kusurlu eşin TMK m.166/1’e dayanarak açtığı dava, hukukun genel ilkeleriyle bağdaşmadığı için reddedilmelidir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 12.10.2021 tarihli, 2017/3156 E., 2021/1209 K.	Uygulamada tam kusurlu davacı eşin açtığı boşanma davaları reddedilmektedir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 02.12.2003 tarihli, 2003/10837 E., 2003/16271 K.	Terk sebebiyle boşanmada eve dönüş ihtarı samimi olmalıdır; aksi hâlde geçerli ihtar sonucunu doğurmaz.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 16.10.2019 tarihli, 2019/5950 E., 2019/10255 K.	Dava sırasında eş ölürse mirasçılara davaya devam edip etmeyecekleri sorulmalı ve cevap beklenmelidir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 22.12.2010 tarihli, 2010/636 E., 2010/680 K.	Dava tarihinden sonra yaşanan olaylar eldeki davada kusur olarak yüklenemez; bunlara dayanarak yeni bir dava açılabilir.

Sade bir ifadeyle: Evliliği kendi davranışlarıyla tümüyle bitiren eş, bu durumdan yararlanarak boşanma kararı alamaz. Terk eden eşi eve çağırırken gerçekten dönmesini istemek gerekir; yalnızca dava açabilmek için gönderilen bir ihtar işe yaramaz. Dava açıldıktan sonra yaşanan yeni olaylar ise ayrı bir davanın konusu olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanma mı daha hızlı, çekişmeli boşanma mı?

Anlaşmalı boşanma çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanır; çekişmeli boşanma davası ise tanık, rapor ve kanun yolu aşamaları nedeniyle daha uzun sürer. Çekişmeli dava devam ederken taraflar anlaşırsa dava anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir.

Düğünde takılan takılar kimde kalır?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2023/5704 E., 2024/2402 K. sayılı kararına göre, aksine bir anlaşma veya yerel adet yoksa düğünde takılan takılar kadına bağışlanmış sayılır.

Erkek boşanmak istemezse ne olur?

Çekişmeli boşanma davası için karşı tarafın rızası gerekmez; davacı, kanundaki boşanma sebebini ispatlarsa mahkeme boşanmaya karar verir. Davalı ancak davacının kusurunun daha ağır olduğu durumlarda TMK m.166/2’ye göre itiraz edebilir, o da sınırsız değildir.

Çekişmeli boşanma davası ücreti ne kadar?

Toplam maliyet harç, gider avansı ve varsa avukatlık ücretinden oluşur; bu tutarlar her yıl değiştiği için sabit bir rakam vermek doğru olmaz. Avukatlık ücreti avukat ile müvekkil arasında serbestçe kararlaştırılır, ancak Türkiye Barolar Birliği’nin her yıl belirlediği avukatlık asgari ücret tarifesinin altında olamaz.

Boşanma davası nasıl düşer veya geri çekilir?

Davacı, hüküm kesinleşinceye kadar davadan feragat edebilir; feragat davayı sona erdirir ve yargılama giderleri feragat edene yüklenir. Davayı feragat etmeden geri almak ise davalının açık rızasına bağlıdır. Dosya, taraflar duruşmaya gelmediği için işlemden kaldırılıp üç ay içinde yenilenmezse de dava açılmamış sayılır.

Davalı mahkemeye hiç gelmezse boşanma olur mu?

Evet, olabilir. Usulüne uygun tebligata rağmen gelmeyen davalının yokluğunda yargılama sürer; ancak hâkim davacının iddialarını tanık ve belgelerle yine de araştırır.

Dava açtıktan sonra evden ayrılmak sorun olur mu?

Boşanma davası açılmasıyla eşler dava süresince ayrı yaşama hakkı kazanır; bu nedenle dava açıldıktan sonra ayrı yaşamak kural olarak terk sayılmaz. Çocukların kiminle kalacağı ve konutun kullanımı gibi konularda hâkimden geçici önlem istenebilir.

Kaynaklar

¹ Kubilay Ertem, Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedeniyle Boşanma, Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2023, Özet (YÖK Tez No: 861188). ↑

² Mehmet Emin Özgül, “Sosyal Paylaşım Sitelerinde Sürekli Zaman Geçirmenin Evlilik Birliğinin Sarsılması Sebebiyle Boşanma Bakımından Değerlendirilmesi”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022, 30(1), s. 325–370, öz. ↑

• Nisanur Demirel, Zina sebebiyle boşanma davası ve sonuçları, Yüksek Lisans Tezi, Kırklareli Üniversitesi, 2026 (YÖK Tez No: 1026268).
• Selin Kahraman, Yoksulluk nafakası, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, 2025 (YÖK Tez No: 984021).
• Alev Gençcan, Edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde eklenecek değerler (TMK m.229), Yüksek Lisans Tezi, İzmir Ekonomi Üniversitesi, 2025 (YÖK Tez No: 940191).