Kıdem tazminatı davası, iş sözleşmesi sona erdiği halde kıdem tazminatı ödenmeyen işçinin iş mahkemesinde açtığı alacak davasıdır. 25 Ekim 2017’den sonra sona eren sözleşmelerde kıdem tazminatı zamanaşımı 5 yıldır ve süre fesih tarihinden başlar. Kıdem davası açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Ödenmeyen kıdem alacağına, kıdem tazminatının ödenmesi gereken günden itibaren en yüksek mevduat faizi işletilir.
Kıdem Davası Açma Süresi Kaç Yıldır?
4857 sayılı İş Kanunu’nun ek 3. maddesine göre kıdem tazminatı davası açma süresi beş yıldır. Kıdem zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona erdiği günden itibaren işlemeye başlar. Örneğin Mart 2024’te işten çıkarılan işçinin kıdem alacağı için son tarih Mart 2029’dur. 25 Ekim 2017’den önce sona eren sözleşmelerde ise kıdem tazminatı için on yıllık eski süre uygulanır. Süre geçtikten sonra dava açılır ve işveren zamanaşımını ileri sürerse, mahkeme kıdem talebini reddeder. Aynı beş yıllık süre, kıdem tazminatının yanında ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı ve yıllık izin ücreti için de geçerlidir. Kıdem tazminatı, ödenmesi gereken tarihten itibaren bankaların mevduata uyguladığı en yüksek faizle birlikte istenir. Bu nedenle kıdem davasını geciktirmek kıdem alacağını azaltmaz, ancak kıdem hakkının zamanaşımına uğrama riskini artırır. Kıdem hesabında son brüt ücretin yanında düzenli ödenen yol, yemek ve ikramiye gibi ek ödemeler de dikkate alınır; kıdem tazminatı tavanı ise her altı ayda bir güncellenir.
Arabuluculukta Kıdem Süresi Durur
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi, kıdem tazminatı davası açılmadan önce arabulucuya gidilmesini dava şartı sayar; bu adım atlanırsa kıdem davası usulden reddedilir. Arabulucuya başvurulan tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar kıdem zamanaşımı durur. Yani arabuluculukta geçen süre, beş yıllık kıdem süresinden düşülmez. Arabulucu kıdem uyuşmazlığını kural olarak üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hallerde bu süre bir hafta uzatılabilir. Kıdem tutarında uzlaşma sağlanırsa, imzalanan anlaşma tutanağı bir mahkeme kararı gibi icraya konulabilir. Anlaşma sağlanamazsa işçi, kalan kıdem zamanaşımı süresi içinde kıdem tazminatı davası açar; işe iade davasındaki iki haftalık süre kıdem alacağı için aranmaz. Geçerli mazereti olmadan ilk kıdem arabuluculuğu toplantısına katılmayan taraf, kıdem davasında haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Kıdem ve diğer işçilik alacaklarının sürelerini karşılaştırmalı görmek için kıdem zamanaşımı sorusuna verdiğimiz kısa cevaba bakabilirsiniz.
Kıdem Hakkı İçin Gereken Şartlar
Kıdem tazminatına hak kazanmanın ilk koşulu, işçinin aynı işveren yanında en az bir yıl çalışmış olmasıdır. Kıdem hakkı her fesih türünde doğmaz. İşveren sözleşmeyi ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki bir nedenle feshederse ya da işçi haklı nedenle feshederse kıdem tazminatı ödenir. Muvazzaf askerlik, yaşlılık aylığı veya bunun için gereken sigortalılık süresi ile prim gününün tamamlanması, işçinin ölümü ve kadın işçinin evlendikten sonra bir yıl içinde ayrılması da kıdem hakkı doğurur. Evlilik nedeniyle kıdem tazminatı ve askerlik nedeniyle kıdem tazminatı rehberlerimizde bu iki özel kıdem durumunun şartlarını ayrıca anlattık. Buna karşılık haklı bir nedene dayanmadan, kendi isteğiyle işten ayrılan işçi kural olarak kıdem tazminatına hak kazanamaz. Kıdem süresi hesaplanırken aynı işverene ait işyerlerinde geçen kıdem süreleri birleştirilir.
Dava açıldıktan sonraki aşamaları, bilirkişi hesabını ve kıdem alacağına işleyen faizi kıdem davasının ne kadar sürdüğünü anlattığımız yazıda ele aldık.
İş Mahkemesinde Dava Nasıl Açılır?
Kıdem arabuluculuğunda anlaşma sağlanamazsa kıdem tazminatı davası iş mahkemesinde açılır. Dava, işverenin yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki iş mahkemesinde açılabilir; o yerde iş mahkemesi yoksa kıdem davasına asliye hukuk mahkemesi bakar. Dava dilekçesine arabuluculuk son tutanağı eklenmeli; işe giriş ve çıkış tarihleri, son ücret ve fesih nedeni açıkça yazılmalıdır. Kıdem süresini ve ücretini gösteren SGK hizmet dökümü, bordrolar, banka kayıtları ve tanıklar kıdem davasının başlıca delilleridir. Mahkeme kıdem tazminatı tutarını, kıdem süresi ve son ücret üzerinden genellikle bilirkişiye hesaplatır. Kıdem süresinin bir kısmı sigortasız geçmişse bu süre de tanık ve belgelerle ispat edilerek kıdem hesabına katılabilir; ayrıca hizmet tespit davası açılması da gündeme gelir. Dilekçenin nasıl yazılacağını kıdem tazminatı dava dilekçesi örneği sayfamızda gösterdik.
Kıdem tazminatı zamanaşımı ne zaman başlar?
Kıdem zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten başlar ve 5 yıl sürer. Arabuluculukta geçen süre, kıdem zamanaşımı süresinden sayılmaz.
Arabuluculuk olmadan kıdem davası açılabilir mi?
Hayır. Kıdem uyuşmazlığında arabuluculuk dava şartıdır; arabulucuya başvurmadan açılan kıdem tazminatı davası usulden reddedilir.
İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Kural olarak alamaz. İstifa haklı nedene, emekliliğe, askerliğe veya evliliğe dayanıyorsa en az bir yıllık kıdemi bulunan işçiye kıdem tazminatı ödenir.