Maaşın geç yatması haklı fesih sebebi olabilir ve bu yolla işten ayrılan işçi, şartları varsa kıdem tazminatını alır. Ancak her gecikme aynı sonucu doğurmaz; gecikmenin süresi, tekrarlanıp tekrarlanmadığı ve fesih bildiriminin nasıl yapıldığı belirleyicidir. Bu yazıda İş Kanunu’ndaki düzenlemeyi, Yargıtay kararlarını ve fesihten sonra hangi hakların doğduğunu tezlerden alınan bölümlerle anlatıyoruz.
Maaşın Geç Yatması Haklı Fesih Sebebi mi?
Kısa cevap: Çoğu durumda evet. İş hukuku bakımından işçinin en temel hakkı, emeğinin karşılığını zamanında ve eksiksiz almaktır. Ücret düzenli olarak geç ya da eksik ödeniyorsa işçi, bildirim süresi beklemeden iş sözleşmesini haklı sebeple feshedebilir. Maaşın geç ödenmesi, işçiye haklı fesih imkânı tanıyan başlıca durumlardan biridir.
Ücretin geç ödenmesi işçiye iş sözleşmesini derhal feshetme hakkı verse de bu hakkın, iş hukuku dahil bütün hukuk alanlarında geçerli olan dürüstlük kuralına uygun kullanılması gerekir. Aşağıda hangi durumlarda feshin haklı sayıldığını, hangi durumlarda ise tartışmalı hale geldiğini adım adım açıklıyoruz.
Kanunda Ücret Nedeniyle Fesih Hakkı
İşçinin haklı nedenle fesih hallerini sayan İş Kanunu’nun 24. maddesinin II-e bendi şöyledir: “İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse” işçi iş sözleşmesini derhal feshedebilir. Bu fesih için ihbar süresi beklemek gerekmez. Kısacası ücret kanuna ya da sözleşmeye uygun ödenmezse işçinin haklı fesih hakkı bulunduğu açıktır.
Hüküm yalnızca ücretin hiç ödenmemesini kapsamaz. Ücretin sözleşmeye uygun olmayan şekilde eksik veya geç ödenmesi durumunda da işçi iş sözleşmesini haklı nedenle fesih hakkını haizdir. Yani işçinin maaşının sürekli geç yatırılması, tek başına haklı fesih sebebi olabilir.
Fesih hakkı sadece çıplak maaş için değil, geniş anlamda ücret için de geçerlidir. Fazla mesai, ikramiye, prim, hafta tatili ve genel tatil ücretleri gibi ücret eklerinin ödenmemesi ya da geç ödenmesi de işçiye aynı hakkı verebilir. Bu nedenle feshin dayanağı incelenirken yalnızca temel ücrete değil, ücret eklerine de bakılır. Toplu iş sözleşmesinden ya da işyeri uygulamasından doğan ikramiyenin ödenmemesi de aynı şekilde değerlendirilir.
Ücret Ne Zaman Ödenmeli?
İş Kanunu’nun 32. maddesine göre ücret en geç ayda bir ödenir; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir. Ödeme günü genellikle sözleşmede, bordroda ya da yerleşik işyeri uygulamasında belirlenir. Bu belirli günün geçirilmesi, işverenin ücret ödeme borcunu zamanında yerine getirmemesi anlamına gelir.
Aynı madde ücretin kural olarak Türk parası ile, işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenmesini düzenler. İş sözleşmesi sona erdiğinde işçinin ücretinin tam olarak ödenmesi de zorunludur.
Kısa Gecikmelerde Haklı Fesih Olur mu?
Kanun bu hak için bir bekleme süresi öngörmez. Ancak dürüstlük kuralı burada devreye girer: “ücretlerin genel olarak zamanında ödendiği bir işyerinde ücret ödemesinin kısa süreli olarak gecikmesi; ancak bu durumun süreklilik kazanmamış olması durumunda, işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmesi dürüstlük kuralına aykırı düşebilir.”1
Tezde aktarılan bir Yargıtay kararında (Yarg. 9. HD, 23.10.2005, 2005/8698 E., 2005/37031 K.), mutat ödeme gününün üç gün gecikmesi ve araya tatil gününün girmesi halinde yapılan haklı fesih, objektif iyiniyet kurallarına aykırı kabul edilmiştir.2 Bu nedenle tek seferlik ve çok kısa bir gecikmede fesih kararı vermeden önce durumu iyi değerlendirmek gerekir.
İşverenin içinde bulunduğu zor durum ise bir mazeret değildir. Ekonomik kriz veya mali sıkıntı, ücretin hiç ödenmemesini, geç ya da eksik ödenmesini haklı kılmaz. Yani işverenin ödeme güçlüğü, işçinin haklı fesih hakkını ortadan kaldırmaz.
Ücret Sürekli Geç Ödenirse
Tek seferlik kısa bir aksaklıktan farklı olarak, ücretin sürekli geç ödenmesi ya da her ay farklı günlerde düzensiz şekilde yatırılması işçi açısından ciddi bir sözleşmeye aykırılıktır. Yargıtay kararlarında da birkaç günlük geç ödemeler dahi süreklilik kazandığında işçinin iş sözleşmesini haklı sebeple derhal feshedebileceği kabul edilir. Önemli olan tek bir ayın aksaması değil, ödemelerdeki düzensizliğin işyerinde bir uygulama hâline gelmesidir.
Bu nedenle her ayın ödeme gününü ve maaşın kaç gün geç yatırıldığını gösteren bir liste hazırlamanız, sürekliliğin ispatını kolaylaştırır. Liste, ödemelerin hangi aylarda düzensiz yapıldığını bir bakışta gösterir; süreklilik kazanan geç ödeme, uygulamada başlı başına bir haklı fesih nedeni olarak kabul edilmektedir.
Altı İş Günü Süresi İşler mi?
İş Kanunu’nun 26. maddesine göre ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık nedeniyle fesih hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü içinde kullanılmalıdır. Peki maaş aylardır geç ödeniyorsa, işçinin fesih hakkı altı iş günü sonra düşer mi? Tezdeki görüşe göre hayır: Ücretin ödenmemesi süregelen bir borca aykırılıktır.
Bu nedenle “işverenin ücret ödemede temerrüdü devam ettiği sürece, söz konusu hükümde yer verilen altı iş günlük sürenin işlemeyeceği kabul edilmelidir.”3 Tezde bu görüş doğrultusunda Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 05.07.2005 tarihli, 2004/33565 E., 2005/23785 K. sayılı kararına da yer verilmiştir.
Yine de fesih hakkının dürüstlük kuralına uygun şekilde ve uygun zamanda kullanılması gerekir; aksi halde hakkın kötüye kullanılması söz konusu olabilir. Gecikmeli ödemeye uzun süre ses çıkarmayan işçinin durumu somut olaya göre değerlendirilir. Bu yüzden karar verdiyseniz fazla beklemeden harekete geçmeniz yararlı olur.
Çalışmaktan Kaçınma Hakkı
Ücret zamanında ödenmediğinde tek seçenek sözleşmeyi bitirmek değildir. İş Kanunu’nun 34. maddesine göre ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir sebep dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu durumda işçi çalışmayı durdurur, ancak iş sözleşmesi devam eder. İş hukuku öğretisinde bu yol, genellikle ödemezlik def’inin işçi lehine düzenlenmiş özel bir görünümü olarak değerlendirilir; işçi, ücreti ödenene kadar iş görme borcunu ifa etmez.
Ücreti ödenmediği için çalışmayan işçinin sözleşmesi bu nedenle feshedilemez, yerine yeni işçi alınamaz ve işi başkasına yaptırılamaz. İşçi, gecikmiş ücretleri için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranında faiz talep edebilir. Yirmi günlük süre yalnızca çalışmaktan kaçınma hakkı için aranır; haklı fesih için böyle bir bekleme süresi yoktur. Uygulamada bu iki hak sıkça karıştırılır.
Fesih Bildirimi Nasıl Yapılır?
İşçinin ücretinin geç ödenmesi nedeniyle haklı fesih yoluna gidilecekse en kritik adım bildirimdir. Haklı fesih, karşı tarafa ulaştığı anda sonuç doğuran bir irade açıklamasıdır. Bildirimde sebebin yazılması önemlidir; işçi, sözleşmeyi hangi gerekçeyle sona erdirdiğini açık bir şekilde ortaya koymalıdır. “İşten ayrılıyorum” demek yerine, hangi ayların ücretinin ödenmediği ya da geç ödendiği açıkça yazılmalıdır.
Bildirimin yazılı yapılması ispat açısından büyük kolaylık sağlar. Uygulamada noter aracılığıyla gönderilen ihtarname sık tercih edilir. Örnek bir metni haklı fesih ihtarname örneği sayfamızda bulabilirsiniz. Bildirimde İş Kanunu’nun 24/II-e maddesine dayanıldığı, ödenmeyen veya geç ödenen dönemler belirtilmeli; kıdem tazminatı ile diğer işçilik alacakları da açıkça talep edilmelidir.
Sözleşmeyi “istifa” başlıklı hazır bir dilekçeyle bitirmek ciddi bir hatadır. Bu belge, işverenin feshin sebebinin işçinin kendi isteği olduğunu ileri sürmesine yol açabilir. İstifanın kıdem tazminatına etkisini istifa eden işçinin kıdem tazminatı yazımızda ayrıca anlattık.
Haklı Nedeni Kim İspatlar?
Kural şudur: Sözleşmeyi haklı bir sebebe dayanarak feshettiğini ileri süren işçi, bu iddiasını kendisi ispatlamak zorundadır. İşçi, ücretin geç veya eksik ödendiğini ve feshi bu nedenle yaptığını ortaya koymalıdır.
İş hukuku uygulamasında ücretin zamanında ödendiğini ispat yükü ise işverene aittir. İşçinin ücretinin geç ödenmesine dayanan haklı fesih uyuşmazlıklarında banka hesap dökümü, ödeme tarihlerini göstermenin en güçlü yoludur. Bordroları, yazışmaları ve ihtarname örneğini mutlaka saklayın.
Kıdem ve İhbar Tazminatı Ne Olur?
Haklı feshin en önemli sonucu kıdem tazminatıdır. Sözleşmeyi haklı sebeple fesheden işçi, kıdem için aranan çalışma süresini doldurmuşsa bu tazminatı alır. Buna karşılık sözleşmeyi sona erdiren taraf işçinin kendisi olduğundan ihbar tazminatı istenemez.
Kıdem tazminatı için aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. Fesihle birlikte işçi; ödenmeyen ücretler, fazla mesai, hafta tatili ve kullanılmayan yıllık izin ücretleri gibi işçilik alacaklarını da talep edebilir. İhbar tazminatı ise işçi kendisi feshettiği için talep edilemez. Ödenmeyen aylar için izlenecek yollar maaşımı alamıyorum ne yapmalıyım yazımızda yer alıyor.
Zamanaşımı ve Arabuluculuk
Fesihten sonra ödenmeyen ücretler, yıllık izin ücreti ve tazminatlar gibi işçilik alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile getirilen bu dava şartı yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa işçi, alacaklarını iş mahkemesinde fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak kısmi dava yoluyla talep edebilir.
İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır. Kıdem tazminatında süre fesih tarihinden itibaren işler; ücret alacakları ise her ay için ayrı ayrı, ödenmesi gereken tarihten itibaren zamanaşımına uğrar. Yargılamanın ne kadar sürebileceğini iş davası ne kadar sürer yazımızda anlattık.
İşsizlik Maaşı Alınabilir mi?
Evet, şartları varsa. Sözleşmeyi haklı nedenle kendisi sona erdiren işçinin de işsizlik sigortası fonundan yararlanabileceğinde kuşku yoktur. Çünkü burada işçi kendi isteğiyle değil, işverenin ücret borcunu yerine getirmemesi nedeniyle ayrılmaktadır.
Bunun için işsiz kalınan tarihten itibaren otuz gün içinde İŞKUR’a başvurmak gerekir. Ayrıca son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödenmiş ve fesihten önceki son 120 gün kesintisiz çalışılmış olmalıdır.
İstifa ile Haklı Fesih Farkı
| Konu | Haklı nedenle fesih (İş K. m.24) | Haklı neden olmadan istifa |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | En az bir yıl çalışılmışsa alınır | Kural olarak alınamaz |
| İhbar tazminatı | Alınamaz | Alınamaz; bildirim süresine uyulmazsa işçi ödeyebilir |
| İşsizlik ödeneği | Şartları varsa alınır | Alınamaz |
| Ödenmeyen ücret ve izin | İstenebilir | İstenebilir |
Haklı Fesih Bildiriminde Sık Yapılan Hatalar
Ücret gecikmesine dayanan fesihlerde uyuşmazlık çoğunlukla bildirimin içeriği ve zamanlaması üzerinden çıkar.
- Ayrılığı istifa olarak yapmak: Kıdem tazminatını kaybetme kaygısı yersiz değildir; ayrılık işverenin hazırladığı bir metinle değil, ücret gerekçesine dayanan bir fesih bildirimiyle yapılmalıdır.
- Geç ve eksik ödenen ayları ayırmamak: Banka kayıtlarından hangi ayın geç, hangisinin eksik ödendiği ayrı ayrı çıkarılırsa hem fesih sebebi hem de ücret farkı alacağı netleşir.
- Gerekçeyi genel ifadelerle yazmak: “Haklarım ödenmedi” gibi bir cümle yerine kanuni dayanak ve ilgili dönemler tek tek belirtilmelidir.
- Ücret eklerini unutmak: Ödenmeyen fazla mesai, prim veya ikramiye varsa bunlar da bildirimde ve sonraki taleplerde yer almalıdır.
- Sonraki başvuruları ertelemek: Arabuluculuk ve İŞKUR başvuruları fesih bildirimiyle birlikte planlanmalıdır; özellikle işsizlik ödeneği için başvuru süresi kısadır.
Ücret Geç Ödendiğinde İzlenecek Adımlar
- Ödemeleri belgeleyin: Banka dökümüyle her ayın ödeme tarihini ve tutarını çıkarın.
- Gecikmenin niteliğini değerlendirin: Tek seferlik kısa bir gecikme mi, yoksa süregelen bir durum mu?
- Yazılı fesih bildirimi yapın: İş Kanunu’nun 24/II-e maddesini ve ödenmeyen dönemleri açıkça yazın; “istifa” kelimesini kullanmayın.
- İŞKUR’a başvurun: İşsizlik ödeneği için otuz günlük süreyi kaçırmayın.
- Arabulucuya başvurun: Kıdem tazminatı ve diğer alacaklar için dava şartını yerine getirin.
Arabuluculuk ve dava süreci işçi alacağı davası yazımızda ayrıntılı olarak anlatıldı. Kıdem alacağına ilişkin sürelerle ilgili olarak kıdem tazminatı davası açma süresi yazımızı da okuyabilirsiniz.
Bildiriminizi göndermeden önce gecikmelerin belgelenip belgelenmediğini kontrol etmek gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Maaşım bir kez geç yattı, hemen haklı fesih yapabilir miyim?
Kanunda bekleme süresi yoktur; ancak ücretlerin genelde zamanında ödendiği bir işyerinde tek seferlik kısa bir gecikmede fesih dürüstlük kuralına aykırı sayılabilir. Durumunuzu somut olarak değerlendirmek gerekir.
Maaşın geç yatması haklı fesih sayılırsa kıdem tazminatı alır mıyım?
En az bir yıl çalışmışsanız evet. Haklı nedenle fesih yapan işçi kıdem tazminatına hak kazanır.
İhbar tazminatı da alabilir miyim?
Hayır. Sözleşmeyi işçi kendisi feshettiği için ihbar tazminatı istenemez.
Aylardır maaş geç yatıyor, altı iş günü süresini kaçırdım mı?
Ücret ödemesindeki temerrüt devam ettiği sürece altı iş günlük sürenin işlemeyeceği kabul edilmektedir. Yine de karar verdikten sonra beklememek daha güvenlidir.
Haklı fesihten sonra işsizlik maaşı alabilir miyim?
Prim şartlarını sağlıyorsanız ve otuz gün içinde İŞKUR’a başvurursanız işsizlik ödeneğinden yararlanabilirsiniz.
Fesih bildirimini nasıl yazmalıyım?
Bildirimin yazılı olması, İş Kanunu’nun 24/II-e bendine dayanıldığının ve geç ödenen ayların açıkça belirtilmesi gerekir. Uygulamada noter ihtarnamesi sık tercih edilir.
Maaşım kaç gün gecikirse çalışmayı bırakabilirim?
İş Kanunu’nun 34. maddesine göre ücretiniz ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir sebep olmaksızın ödenmezse çalışmaktan kaçınabilirsiniz. Bu süre haklı fesih için aranmaz; burada gecikmenin süresine ve sürekli olup olmadığına bakılır.
Maaşım elden ödeniyorsa gecikmeyi nasıl ispatlarım?
Yargıtay uygulamasında ücretin ödendiğini ispat yükü işverene aittir; işverenin ödeme tarihlerini imzalı belge veya kayıtla göstermesi beklenir. Siz de mesajlar, yazışmalar, bordrolar ve tanık beyanlarıyla ödemelerin geç ve düzensiz yapıldığını ortaya koyabilirsiniz.
İşveren “param yok” diyor, yine de sözleşmemi feshedebilir miyim?
Evet. İşverenin ekonomik sıkıntısı ücretin geç veya eksik ödenmesini haklı kılmaz; ücreti zamanında ödenmezse işçi iş sözleşmesini haklı sebeple feshedebilir. Önemli olan, ödenmeyen ve geç ödenen ayları belgeleyip feshi açıkça bu gerekçeye dayandırmanızdır.
Maaş yatmazsa ihtarname çekmek şart mı?
Haklı fesih için kanunda önceden ihtar çekme şartı yoktur. Yine de noter aracılığıyla gönderilen bir ihtarname, ödenmeyen ücretin talep edildiğini ve gecikmenin işverene bildirildiğini ispatlamayı kolaylaştırır. Feshin de yazılı yapılması ve nedeninin açıkça belirtilmesi ispat açısından önemlidir.
Kaynaklar
1 Betül Erkanlı Başbüyük, İşçinin İş Görmekten Kaçınma Hakkı, Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2019, s. 93 (YÖK Tez No: 571790). ↑
2 Betül Erkanlı Başbüyük, İşçinin İş Görmekten Kaçınma Hakkı, Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2019, s. 94, dipnot 334 (YÖK Tez No: 571790). ↑
3 Betül Erkanlı Başbüyük, İşçinin İş Görmekten Kaçınma Hakkı, Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2019, s. 94 (YÖK Tez No: 571790). ↑