Maaşımı alamıyorum ne yapmalıyım sorusu, ücreti geciken her işçinin aklına ilk gelen sorudur. Kanun bu durumda işçiye birkaç farklı yol tanır: belirli şartlarla çalışmaktan kaçınmak, işvereni yazılı olarak uyarmak, arabulucuya ve mahkemeye başvurmak ya da sözleşmeyi haklı nedenle feshetmek. Hangi yolun seçileceği, gecikmenin süresine ve işçinin işyerinde kalmak isteyip istemediğine bağlıdır. Aşağıda bu yolları tezlerden aldığımız bölümlerle açıklıyoruz.
Maaşımı Alamıyorum Ne Yapmalıyım? İlk Adımlar
Önce sakin kalıp durumu belgelemek gerekir. Maaşın hangi gün ödenmesi gerektiğini, en son ne zaman ve ne kadar ödendiğini not edin. Banka hesap dökümünüzü alın, varsa iş sözleşmenizi ve bordrolarınızı saklayın. İşverenle yaptığınız yazışmaları silmeyin.
Maaşı ödenmeyen işçinin yapacağı ilk hata, öfkeyle işi bırakıp gitmek ya da istifa dilekçesi vermektir. Kanunun tanıdığı haklar belirli şartlara bağlıdır. Şartlar oluşmadan atılan adım, işçinin aleyhine sonuç doğurabilir. Peki maaşı ödenmeyen işçi ne yapmalı? İlk olarak ücretin ne zaman ödenmesi gerektiğini bilmek gerekir.
Maaş En Geç Ne Zaman Ödenmeli?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 32. maddesi ödeme zamanını düzenler: “Ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir.” Yani işveren ücreti en geç aylık dönemlerle ödemek zorundadır. Ödeme günü sözleşmede ya da işyeri uygulamasında belirlenmiş olabilir. Maaşını alamayan işçinin atacağı adımlar da bu ödeme gününe göre şekillenir; çünkü kanundaki süreler bu tarihten itibaren hesaplanır.
Ödeme gününün geçmesiyle işveren temerrüde düşer. Ekonomik güçlükler veya işletmenin öngörülebilir riskleri, ücretin ödenmemesi için geçerli bir gerekçe sayılmaz. İş hukuku bakımından işçinin ücreti, iş sözleşmesinin vazgeçilmez unsurudur ve zamanında ödenmesi işverenin temel borcudur.
Yirmi Gün Kuralı ve İş Görmekten Kaçınma Hakkı
Maaşı ödenmeyen işçi için kanundaki en önemli araçlardan biri İş Kanunu’nun 34. maddesidir: “Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.” Bu, maaşı ödenmeyen işçi için çalışmayı geçici olarak durdurma imkânı demektir; bunun için iş sözleşmesini feshetmesi gerekmez.
Yirmi günlük süre bir bekleme süresidir; işçi ancak bu süre dolduktan sonra iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınma hakkını kullanabilir. Mücbir neden ise işvereni ödemeden kesin olarak alıkoyan, dıştan gelen, kaçınılmaz ve öngörülemez bir olaydır. Bu şekilde çalışmayı durdurmak, sayıca toplu bir nitelik kazansa bile grev sayılmaz.
Kanun işçiyi ayrıca korur: “Bu işçilerin bu nedenle iş akitleri çalışmadıkları için feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz, bu işler başkalarına yaptırılamaz.” İşveren, çalışmayan işçiyi bu gerekçeyle işten çıkaramaz ve onun işini başkasına gördüremez.
İşi Bırakırken Nelere Dikkat Etmeliyiz ?
İşin kısmen değil, tamamen bırakılması gerekir. Tezde aktarılan Yargıtay 22. Hukuk Dairesi kararına (20.02.2014, 2014/1158 E., 2014/3273 K.) göre de “iş görmekten kaçınma hakkının kullanılmasında işi bırakmanın tam olması gerektiği, işi yavaşlatma gibi davranışların iş görmekten kaçınma hakkı kapsamında değerlendirilemeyeceği”1 kabul edilmektedir.
İşverene önceden haber verilmesi şart mı? Öğretideki bir görüşe göre “işçinin iş görmekten kaçınma hakkını kullanabilmesi için öncesinde işverene bildirimde bulunma yükümlülüğü yoktur”2; ancak işi bırakmanın ücret gecikmesinden kaynaklandığı açıkça anlaşılmalıdır. Yazılı bildirim isteyen görüşler de bulunduğundan, işverene kısa bir yazılı bildirim yapmak en güvenli yoldur.
Çalışılmayan günlerin ücretinin ödenip ödenmeyeceği öğretide tartışmalıdır. İşçinin işyerinde hazır beklemesi gerekip gerekmediği konusunda da farklı görüşler vardır. Bu nedenle işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınmadan önce yirmi günlük sürenin dolduğunu ve hangi ayların ödenmediğini belgeleyebilmelidir.
Ödenmeyen Maaşa Faiz İşler mi?
Evet. İş Kanunu m.34, gününde ödenmeyen ücret için özel bir faiz öngörür. Bu hükme göre gecikmiş ücret istenirken yasal faiz uygulanmaz; mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı işletilir. Bu faiz, ücretin ödenmesi gereken ilk günden itibaren istenebilir.
İşçi iş görmekten kaçınma hakkını kullanmasa bile bu faizi talep edebilir. Ödenmeyen ücretlerinizi talep ederken bu faizi de alacak kalemleri arasına eklemeyi unutmayın. Ücretini hiç ödemeyen ya da eksik ödeyen işveren için İş K. m.102’de idari para cezası da öngörülmüştür.
Maaşın Ödendiğini Kim İspatlar?
Ücret alacağı davalarında en kritik konu ispattır. Kural açıktır: Ücreti ödeyen taraf işveren olduğundan, uyuşmazlık çıktığında ödemenin yapıldığını da işveren kanıtlamalıdır. İşçi ise o işyerinde çalıştığını ve ücretinin ne kadar olduğunu ortaya koymalıdır.
İşveren ödemeyi tanıkla kanıtlayamaz; ücretin ödendiği, takdiri delil sayılan tanık anlatımıyla ispatlanamaz. İşverenin imzalı makbuz, banka dekontu veya imzalı bordro gibi yazılı bir belge sunması gerekir.
Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var: Bordroyu herhangi bir çekince koymadan imzalayan işçi, sonradan ücretinin eksik ödendiğini ileri sürerse ispat yükü ona geçebilir. Bu nedenle eksik ödeme içeren bir bordroyu imzalamak zorunda kalırsanız, “fazlaya ilişkin haklarım saklıdır” gibi bir not düşmeniz yararlı olur.
Hangi Belgeleri Saklamalısınız?
Tezdeki tespite göre “Ücret miktarının ispatı konusunda; bireysel ya da toplu iş sözleşmesi, ücret hesap pusulası, ücret bordroları, banka ödeme dekontları, işçi tarafından işverene gönderilen ihtarname, İŞKUR, SGK gibi resmi makamlara yapılan şikâyet başvuruları (…) bağlayıcı niteliktedir.”3 Bu belgeler, ücretinizin miktarını gösterirken büyük kolaylık sağlar.
Maaşın bir kısmı elden ödeniyorsa veya sigortanız düşük ücretten bildiriliyorsa, gerçek ücretin tanıklar ve emsal ücret araştırmasıyla ortaya konması gerekebilir.
İhtarname Çekmek Gerekli mi?
Maaşı ödenmeyen işçinin aklına gelen ilk adımlardan biri, işverene yazılı bir ihtar göndermektir. Kanun, ücret alacağını istemek için ihtarname çekmeyi şart koşmaz. Ancak noter aracılığıyla gönderilen yazılı bir ihtar; ödenmeyen ayları, ücret miktarını ve talebinizi kayıt altına alır. Yukarıdaki alıntıda görüldüğü gibi, işçinin gönderdiği ihtarname ücret miktarının ispatında delil olur; burada yazdığınız ücret sonradan sizi de bağlayabilir. Bu yüzden ücretinizi doğru ve eksiksiz yazın.
İhtarnamede hangi ayların ödenmediğini, ücretinizin ne kadar olduğunu ve ödeme için makul bir süre verdiğinizi açıkça yazmanız gerekir. Haklı fesih düşünüyorsanız ihtarnamenin dili ayrıca önem kazanır; fesih hakkı kullanılacaksa metinde İş Kanunu m.24/II-e bendine dayanıldığı açıkça yazılmalıdır. Doldurabileceğiniz üç örnek metni maaşını alamayan işçi ihtarname örneği sayfamızda bulabilirsiniz.
Maaşı Ödenmeyen İşçi Nereye Şikâyet Edebilir?
Yazılı talebe rağmen ödeme yapılmazsa, işçi durumu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirebilir. Şikâyet ALO 170 hattı ya da CİMER üzerinden yapılabilir. Başvuru üzerine iş müfettişleri işyerinde inceleme yapabilir; işçinin maaşını ödemediği tespit edilen işverene idari para cezası uygulanabilir.
Şikâyet yolunun iki sınırı vardır. Birincisi, idari süreç ücret alacağınızı sizin adınıza tahsil etmez; ödenmeyen ücretleri almak için yine arabulucuya başvurmanız, anlaşma olmazsa da iş mahkemesi önünde dava açmanız gerekir. İkincisi, yukarıda aktardığımız tespitte belirtildiği gibi resmi makamlara yapılan şikâyet başvuruları, ücret miktarının ispatında bağlayıcı belgeler arasında sayılır. Bu yüzden başvuruda ücretinizi ve ödenmeyen ayları doğru yazın.
Arabulucu ve Dava Süreci
Ödenmeyen ücret için doğrudan dava açılamaz; dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur ve bu bir dava şartıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanakla iş mahkemesinde dava açılır. Bu uyuşmazlıklara iş hukuku kuralları uygulanır ve davaya iş mahkemesi bakar; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar. Bu alacaklar, fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak kısmi dava şeklinde istenebilir. Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır (İş Kanunu m.32, TBK m.147); bu nedenle eski aylar için de beklemeden harekete geçmek önemlidir.
Arabuluculuk süreci, kısmi dava ve ispat kuralları için hazırladığımız işçi alacağı davası rehberine bakabilirsiniz. Davanın süresine ilişkin genel bilgiler ise iş davası ne kadar sürer yazımızda yer alıyor. Dava dilekçesi için işçi alacağı dava dilekçesi örneği sayfamıza bakabilirsiniz.
Haklı Fesih ile İşten Ayrılmak
İşveren maaşı kanunda ya da iş sözleşmesinde belirlenen biçimde hesaplamıyor veya ödemiyorsa, İş Kanunu m.24/II-e size ihbar süresini beklemeden sözleşmeyi sona erdirme imkânı tanır. Bu fesih hakkı, ücretin hiç ödenmemesi kadar kanuna veya sözleşmeye aykırı biçimde eksik hesaplanması hâlinde de doğar. Bu yolu seçen ve en az bir yıllık kıdemi bulunan işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak fesih bildiriminin doğru yapılması ve sebebin açıkça yazılması gerekir. Maaşını alamayan ve artık o işyerinde çalışmak istemeyen işçi için bu yol öne çıkar; işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatını ve diğer alacaklarını talep edebilir.
Bu konunun ayrıntılarını, sürelerini ve dikkat edilmesi gereken noktaları maaşın geç yatması nedeniyle haklı fesih yazımızda ayrıca anlattık.
Maaş Sürekli Geç Ödeniyorsa
Ücretin yalnızca bir kez ödenmemesi değil, sürekli olarak geç ödenmesi de haklı fesih nedeni olabilir. Yargıtay uygulamasında, gecikme kısa süreli olsa bile süreklilik kazanmışsa işçinin sözleşmeye bağlı kalmasının beklenemeyeceği kabul edilmektedir. Haklı fesih için yirmi gün beklemek gerekmez; yirmi günlük süre yalnızca iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınma hakkı için aranır.
Fesih zamanını doğru seçmek de önemlidir. Ödeme günü gelmeden yapılan fesih, ortada henüz gecikmiş bir ücret bulunmadığı için tartışmaya açık hâle gelir. Geç yatan her ayın ödeme tarihini banka kayıtlarıyla belgeleyin ve fesih bildiriminde sözleşmeyi ücretin ödenmemesi nedeniyle feshettiğinizi açıkça yazın. İstifa dilekçesi haklı fesih yerine geçmez; istifa eden işçi kıdem tazminatı hakkını kaybetme riskiyle karşılaşır.
Hangi Alacaklar Talep Edilebilir?
İş hukuku, maaşı ödenmeyen işçinin taleplerini yalnızca birikmiş aylık ücretle sınırlamaz. Sözleşme devam ederken ya da haklı fesihle sona erdikten sonra şu alacaklar gündeme gelebilir:
- Birikmiş maaşlar ve faizi: Ödenmeyen her ayın maaşı, gününde ödenmeyen ücret için öngörülen faiziyle birlikte istenir.
- Kıdem tazminatı: Ücretin ödenmemesi nedeniyle sözleşmesini haklı nedenle fesheden ve en az bir yıllık kıdemi bulunan işçi kıdem tazminatına hak kazanır.
- Fazla mesai ve tatil ücretleri: Ödenmeyen fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücretleri de aynı süreçte talep edilebilir.
- Kullanılmayan yıllık izin ücreti: Sözleşme sona erdiğinde kullanılmamış yıllık izin günlerinin ücreti işçiye ödenmelidir.
Haklı nedenle fesih yapan işçi ihbar süresine uymak zorunda değildir; bu nedenle işverene ihbar tazminatı ödemez, ancak kendisi de ihbar tazminatı isteyemez. Sigortanız gerçek ücretinizden düşük gösterildiyse, eksik primler için eksik prim ve ücret tespit davası da ayrıca gündeme gelebilir.
Arabulucuya başvururken bu alacak kalemlerinin hepsini belirtin. Arabuluculukta ileri sürülmeyen bir alacak için doğrudan dava açılırsa, o alacak yönünden dava şartı eksik sayılabilir; anlaşma sağlanamazsa arabuluculukta belirttiğiniz kalemleri iş mahkemesinde talep edebilirsiniz. Fazla mesai yapıldığını ispat yükü işçidedir; bu nedenle fazla mesai alacağı için puantaj, giriş-çıkış kayıtları ve tanık beyanları önem taşır.
İşveren İflas Ettiyse Ne Olur?
İşverenin ödeme güçlüğüne düşmesi ücret borcunu ortadan kaldırmaz; yukarıda belirttiğimiz gibi ekonomik sıkıntılar ücretin ödenmemesini haklı kılmaz. İşveren iflas eder, konkordato ilan eder ya da hakkında aciz vesikası alınırsa, işçinin ödenmeyen maaşının bir kısmı İşsizlik Sigortası Fonu bünyesindeki Ücret Garanti Fonu’ndan karşılanabilir.
Fonun karşıladığı tutar belirli bir döneme ait ücretlerle sınırlıdır. Kalan ücret alacakları için iflas masasına kayıt veya icra takibi gibi yollara başvurmak gerekir. Bu süreçlerde şartlar dosyaya göre değiştiğinden, hangi yolun izleneceğini belgeleriniz üzerinden değerlendirmek gerekir.
Kullanabileceğiniz Yollar: Özet Tablo
| Yol | Ne zaman kullanılır? | Sonucu |
|---|---|---|
| Yazılı bildirim veya ihtarname | Ödeme günü geçtiğinde | Gecikme kayıt altına alınır |
| İş görmekten kaçınma | Ödeme gününden itibaren yirmi gün geçince | Bu nedenle sözleşme feshedilemez |
| Arabuluculuk ve dava | Alacak ödenmediği sürece, zamanaşımı dolmadan | Ücret ve faizi istenir |
| Haklı fesih | Ücret kanuna veya sözleşmeye uygun ödenmezse | Şartları varsa kıdem tazminatı |
Ödenmeyen Maaşta Sık Yapılan Hatalar
Ücret alacağı dosyalarında sorun çıkaran noktalar çoğu zaman gecikmenin ilk haftalarında atılan adımlardan kaynaklanır.
- Sözlü vaatlere güvenip beklemek: Maaşın yakında yatacağına dair sözlü vaatler kayda geçmez; gecikme aylarca sürdüğünde hangi ayın ne kadar eksik kaldığını hatırlamak zorlaşır.
- Parça parça ödemeleri takip etmemek: Ücret bölünerek ve geç ödeniyorsa her ödemenin tarihini ve tutarını banka kaydından tek tek çıkarmak, eksik kalan tutarı netleştirir.
- Talebi yalnızca sözlü dile getirmek: Noter aracılığıyla yapılan yazılı talep, ödenmeyen ayları kayda geçirir; yanıtsız kalması da sonraki adımlar için dayanak olur.
- Arabuluculuğu bir formalite saymak: İşverenden yanıt gelmezse bu aşamada ödenmeyen aylar kabul ettirilebilir ve bir ödeme takvimi üzerinde uzlaşılabilir.
- Faizi hesaplamadan imza atmak: Anlaşma belgesi imzalanmadan önce yalnızca ana ücret değil, gecikme faizi ve diğer işçilik alacakları da hesaplanmalıdır; aksi hâlde bazı kalemler gözden kaçabilir.
Sık Sorulan Sorular
Maaşım kaç gün gecikirse çalışmayı bırakabilirim?
Ücret, ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmezse iş görmekten kaçınabilirsiniz. Bu süre dolmadan işi bırakmak sizin aleyhinize sonuç doğurabilir.
Çalışmayı bıraktığım için işten çıkarılabilir miyim?
İş K. m.34’e göre ücreti ödenmediği için çalışmayan işçinin sözleşmesi bu nedenle feshedilemez. Ancak işin tamamen bırakılması ve sebebinin ücret gecikmesi olduğunun açıkça anlaşılması gerekir.
Maaşımı elden alıyordum, ödenmediğini nasıl ispatlarım?
Ücretin ödendiğini işveren yazılı belgeyle ispatlamak zorundadır; tanıkla ispat edemez. Siz çalıştığınızı ve ücret miktarınızı tanık, mesaj ve diğer delillerle ortaya koyabilirsiniz.
Maaşımı alamıyorum ne yapmalıyım, hemen dava açabilir miyim?
Doğrudan dava açılamaz; önce arabulucuya başvurmanız gerekir. Anlaşma olmazsa son tutanakla iş mahkemesinde dava açabilirsiniz.
Ödenmeyen maaşıma faiz istenebilir mi?
Evet. Gününde ödenmeyen ücret için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır.
Kaç ay geriye dönük maaş isteyebilirim?
Ücret alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir. Beş yılı aşan dönemlere ait ücretler, işveren zamanaşımını ileri sürerse istenemez.
İşveren istifa etmemi isterse ne yapmalıyım?
Maaşınız ödenmediği için ayrılmak istiyorsanız istifa dilekçesi yerine, sebebini açıkça yazdığınız bir haklı fesih bildirimi verin. İstifa dilekçesi, sözleşmeyi kendi isteğinizle sona erdirdiğiniz şeklinde yorumlanabilir ve kıdem tazminatı talebinizi zorlaştırır.
Haklı fesih yaparsam işsizlik maaşı alabilir miyim?
Ücretin ödenmemesi nedeniyle İş Kanunu m.24’e dayanarak sözleşmesini fesheden işçi, prim ve çalışma süresi şartlarını taşıyorsa işsizlik ödeneğinden yararlanabilir. Bunun için fesihten sonra kanundaki süre içinde İŞKUR’a başvurmak gerekir.
Maaşım ödenmezken işe devam etmeli miyim?
İşe devam etmek, ödenmeyen ücretlerinizi isteme hakkınızı ortadan kaldırmaz. Ödeme gününden itibaren yirmi gün geçtiyse iş görmekten kaçınma hakkını kullanabilir, artık çalışmak istemiyorsanız haklı nedene dayanarak iş sözleşmesini feshederek ayrılabilirsiniz. Hangi yolu seçerseniz seçin, ödenmeyen ayları yazılı olarak kayda geçirin.
Birkaç aydır maaş alamıyorum; hangi adımları atmalıyım?
Ücret, ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir sebep dışında ödenmezse iş görmekten kaçınabilirsiniz. Ödenmeyen maaşları yazılı olarak talep edin ve delillerinizi saklayın. Birden fazla ay ödeme yapılmaması, iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmeniz için de yeterlidir; en az bir yıl çalıştıysanız bu durumda kıdem tazminatınızı da isteyebilirsiniz. Ücret alacağı için dava açmadan önce arabulucuya başvurulur; anlaşma olmazsa iş mahkemesi yolu açılır.
İşten ayrıldım, son maaşımı alamadım; ne yapabilirim?
İş sözleşmesi sona erdiğinde işçinin ücretinin tam olarak ödenmesi gerekir. Son maaşınız, kullanılmayan yıllık izin ücretiniz ve varsa diğer alacaklarınız için önce yazılı talepte bulunun; ödeme yapılmazsa arabulucuya başvurarak süreci başlatabilirsiniz. Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.
Kaynaklar
1 Betül Erkanlı Başbüyük, İşçinin İş Görmekten Kaçınma Hakkı, Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2019, s. 134 (YÖK Tez No: 571790). ↑
2 Betül Erkanlı Başbüyük, İşçinin İş Görmekten Kaçınma Hakkı, Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2019, s. 132 (YÖK Tez No: 571790). ↑
3 Mehmet Can, İşçi Alacaklarında İspat, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2020, s. 94 (YÖK Tez No: 633496). ↑