(…) SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜNE / (…) SOSYAL GÜVENLİK MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜNE
ŞİKAYET EDEN: (Ad Soyad) – T.C. Kimlik No: (…) – Adres: (…) – Telefon: (…)
ŞİKAYET EDİLEN İŞVEREN: (…) Limited Şirketi – İşyeri sicil no: (…) – Adres: (…)
KONU: Eksik bildirilen prime esas kazançlarım ile gerçeğe aykırı işten ayrılış ve işe giriş bildirimleri hakkında inceleme ve denetim talebidir.
AÇIKLAMALAR:
1. Müdürlüğünüzde “(…)” işyeri sicil numarası ile kayıtlı, “(…)” adresinde kurulu “(…) Limited Şirketi” ticaret unvanlı işyerinde (…) – (…) tarihleri arasında (…) olarak çalıştım.
2. Çalıştığım süre boyunca prime esas kazançlarım gerçek ücretimin altında bildirilmiştir. Ekte sunduğum banka hesap özetlerinde görüleceği üzere, imzasız bordrolara yansıtılan ücret hesabıma “Maaş Ödemesi” açıklamasıyla yatırılmakta, kalan tutar ise aynı gün veya ertesi gün şirket yetkilisi “(…)” tarafından hesabıma havale edilmektedir. “Maaş Ödemesi” adıyla yatırılan tutar zaman zaman değişse de toplam maaşım hiçbir zaman değişmemiş, bordroda tahakkuk ettirilen ek ödemeler toplam ücretime yansımamıştır. İşyerinden ayrılmadan önce aldığım son maaşım net (…) TL’dir. Bordrodaki tutar ile şirket yetkilisinden gelen havalelerin toplamı gerçek ücretimi göstermektedir.
3. İşveren, bilgim olmadan (…) tarihinde gerçeğe aykırı biçimde istifa ettiğim yönünde (03 kodu) Kurumunuza işten ayrılış bildiriminde bulunmuş, ardından başka bir işveren nezdinde yine bilgim olmadan adıma işe giriş bildirimi yapılmıştır. Bu nedenle işsizlik sigortasına hak kazanmış olduğum hâlde işsizlik ödeneğinden yararlanamadım.
4. İş sözleşmemin haksız olarak feshedildiği gerekçesiyle işçilik alacaklarımı talep ettiğim (…) İş Mahkemesinin (…) esas sayılı davası hâlen derdesttir. İşveren bu davaya verdiği cevap dilekçesinde eksik yatırılan primlere ilişkin bir açıklama yapmamış; iş sözleşmesini gerçek iradesini yansıtmayan bildirimlerle feshettiğini, fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarımı ödemediğini beyan etmiştir (Ek-2). Anlattığım usulsüzlükler banka kayıtlarından ve Kurumunuzun kayıtlarından açıkça anlaşılmaktadır. Bu şikayet, söz konusu alacak davasından bağımsız olarak Kurumunuzun 5510 sayılı Kanun’un 59. ve 86. maddeleri kapsamındaki denetim ve prim tahakkuku yetkisine ilişkindir.
5. Haricen öğrendiğim kadarıyla işveren, bünyesinde çalışan diğer işçiler yönünden de aynı usulsüzlükleri yapmaktadır; çalışanlar iş sözleşmelerinin feshedileceği endişesiyle bu durumu Kurumunuza bildirememektedir.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; işyerinde 5510 sayılı Kanun’un 59. maddesi kapsamında denetim ve inceleme yapılmasını, eksik bildirilen sigorta kazançlarımın banka kayıtlarına dayanılarak tamamlanmasını ve bunun için ek aylık prim ve hizmet belgelerinin düzenlenmesini, gerçeğe aykırı işten ayrılış bildiriminin incelenmesini, bilgim dışında yapılan işe giriş bildirimine dayanan tescil kaydının iptalini (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.19), gerekli idari yaptırımların uygulanmasını, kimliğimin işverene açıklanmamasını ve inceleme sonucunun 3071 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca tarafıma yazılı olarak bildirilmesini saygılarımla arz ederim.
(…)/(…)/(…)
Şikayet Eden
(Ad Soyad – İmza)
EKLER: 1- Banka hesap özetleri ve havale dekontları 2- İşverenin davaya cevap dilekçesi 3- İşçilik alacakları dava dilekçem 4- e-Devlet SGK tescil ve hizmet dökümü 5- Bordro örnekleri 6- Tanık listesi (ad ve iletişim bilgisi)
SGK Şikayet Dilekçesi Nasıl Doldurulur?
Örnek dilekçe; primleri düşük ücretten bildirilen, işten ayrılışı istifa koduyla bildirilen ve bilgisi dışında başka bir işyerinde işe girişi yapılan bir işçi için hazırlanmıştır. (…) ile gösterilen yerleri kendi bilgilerinizle doldurun, size uymayan paragrafları silin.
SGK şikayet dilekçesi, işverenin işçinin sigortasını hiç yapmaması, primlerini gerçek ücretinin altında bildirmesi ya da işçinin işten ayrılışını gerçeğe aykırı bir kodla bildirmesi hâlinde işçinin Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan (SGK) işyerinde denetim yapılmasını istediği yazılı başvurudur. Dilekçe, işyerinin kayıtlı olduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne ya da Sosyal Güvenlik Merkezine elden veya posta ile verilir; aynı şikayet ALO 170 üzerinden ihbar olarak da yapılabilir. Şikayet idari bir yoldur: SGK denetim yapar, eksik primleri işverene tahakkuk ettirir ve idari para cezası uygular. Sigortasız ya da eksik bildirilen çalışmanın mahkeme kararıyla tespiti ise ayrı bir yol olan hizmet tespit davasıyla sağlanır.
Sigortasız Çalıştırma İçin Kısa Şikayet Dilekçesi
Hiç sigorta bildirimi yapılmadan, kayıt dışı çalıştırılan ya da çalıştırılmış işçi için aşağıdaki kısa örnek kullanılabilir. Sigortasız çalışan işçi hâlâ işyerindeyse, tanık olarak gösterilecek çalışma arkadaşlarının adını da yazmak denetimi hızlandırır.
(…) SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜNE / (…) SOSYAL GÜVENLİK MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜNE
ŞİKAYET EDEN: (Ad Soyad) – T.C. Kimlik No: (…) – Adres: (…) – Telefon: (…)
ŞİKAYET EDİLEN İŞVEREN: (…) – İşyeri adresi: (…)
KONU: Sigortasız çalıştırıldığım işyerinde denetim yapılması ve çalışmalarımın tescili talebidir.
AÇIKLAMALAR:
1. (…) adresindeki “(…)” unvanlı işyerinde (…) tarihinden beri / (…) – (…) tarihleri arasında (…) olarak, haftada (…) gün, (…) – (…) saatleri arasında çalıştım. Ücretim aylık net (…) TL olup (elden / banka yoluyla) ödenmiştir.
2. Bu süre boyunca işe giriş bildirgem verilmemiş, sigortasız çalıştırıldım. Çalışmamı ekteki yazışmalar, fotoğraflar ve banka kayıtları ile aynı dönemde çalışan (…) ve (…) doğrulayabilir.
SONUÇ VE İSTEM: İşyerinde 5510 sayılı Kanun’un 59. maddesi kapsamında denetim yapılarak çalışmalarımın tespit ve tescil edilmesini, gerekli idari yaptırımların uygulanmasını, kimliğimin işverene açıklanmamasını ve sonucun tarafıma yazılı olarak bildirilmesini saygılarımla arz ederim.
(…)/(…)/(…)
Şikayet Eden
(Ad Soyad – İmza)
EKLER: 1- Yazışma ve mesaj kayıtları 2- Fotoğraflar 3- Banka kayıtları (varsa) 4- Tanık listesi
Sigorta Eksik Yatırılırsa veya Hiç Yapılmazsa İşçi Ne Kaybeder?
İşverenin işçiyi sigortasız (kayıt dışı) çalıştırması ya da primini gerçek ücretinden düşük bildirmesi yalnızca kamuya karşı bir ihlal değildir; işçinin sosyal güvenlik haklarını doğrudan küçültür:
- Emeklilik: Bildirilmeyen günler emeklilik için gereken prim gün sayısına eklenmez; düşük bildirilen kazanç, ileride bağlanacak emekli aylığını da düşürür.
- Genel sağlık sigortası ve iş kazası: Sigortasız çalışan işçi, kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler bakımından genel sağlık sigortası kaydı ve iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigortasından doğan ödeneklerde güçlükle karşılaşır. Geçici iş göremezlik ödeneği de bildirilen kazanç üzerinden hesaplandığından eksik bildirim ödeneği azaltır.
- İşsizlik ödeneği: Prim gün şartı eksik bildirilen günler yüzünden tutmayabilir; gerçeğe aykırı istifa kodu ise ödeneği tamamen engeller.
- Kıdem ve ihbar tazminatı: Tazminatlar gerçek ücret üzerinden hesaplanır; bordrodaki düşük ücret işçinin aleyhine kullanılmaya çalışılır. Gerçek ücretin banka kayıtları ve tanıkla ispatı bu yüzden işçilik alacakları davasında da önemlidir.
Bu nedenle SGK’ya şikayet, işçinin hem kendi geçmiş hizmetlerini kayıt altına aldırması hem de işverenin aynı uygulamayı diğer çalışanlara sürdürmesinin önüne geçilmesi için kullanılan bir yoldur. Çalışan işçinin sigortasının eksik yatırılıp yatırılmadığını e-Devlet’teki hizmet dökümünden her ay kontrol etmesi, sorunu erken fark etmesini sağlar.
Dilekçede Bulunması Gerekenler
3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun’a göre dilekçede şikayet edenin adı-soyadı ve imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunması gerekir; bu unsurları taşımayan dilekçeler incelenmeyebilir. SGK şikayet dilekçesinin denetime dönüşmesi için ayrıca şu bilgiler yazılmalıdır:
- İşyerinin kimliği: unvan, açık adres ve biliniyorsa işyeri sicil numarası. Sicil numarası e-Devlet’teki “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü”nde görünür.
- Çalışma bilgisi: işe giriş ve çıkış tarihleri, görev, çalışma gün ve saatleri.
- Gerçek ücret: bordroda görünen tutar ile işçiye fiilen ödenen tutar arasındaki fark ve ödemenin nasıl yapıldığı (banka, elden).
- Şikayet konusu: sigortasız çalıştırma, eksik prim bildirimi (eksik gün ya da düşük kazanç), gerçeğe aykırı çıkış kodu, bilginiz dışında yapılan işe giriş bildirgesi.
- Talep: denetim, eksik kazançların tamamlanması, kayıt iptali, idari yaptırım, kimliğin gizli tutulması ve yazılı sonuç bildirimi. Talep açık yazılmazsa Kurum yalnız genel bir inceleme yapabilir; her talebin ayrı bir cümleyle yazılması işçinin lehinedir.
- Ekler ve tanıklar: dilekçede sözü edilen her belge ek listesinde gösterilmelidir.
SGK’ya Şikayet Nasıl Yapılır, Dilekçe Nereye Verilir?
Şikayet, işyerinin kayıtlı olduğu SGK ünitesine yapılır. Bu birim çoğu yerde Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, ilçelerde ise Sosyal Güvenlik Merkezidir. Dilekçe yanlış birime verilse bile 3071 sayılı Kanun’un 5. maddesi gereği yetkili birime gönderilir ve size bilgi verilir.
| Kanal | Nasıl | Ne zaman tercih edilir? |
|---|---|---|
| Yazılı dilekçe | SGK İl Müdürlüğü veya Sosyal Güvenlik Merkezine elden ya da iadeli taahhütlü posta ile | Belge ve banka dökümü eklenecekse; resmî evrak numarası ve yazılı cevap için |
| e-Devlet | “Sosyal Güvenlik Kurumu / Çalışma Hayatı İletişim Merkezi ALO 170” hizmeti | Kimlik doğrulamalı hızlı başvuru ve takip için |
| ALO 170 | Telefonla 7 gün 24 saat | İlk bildirim için; belge eklenemez |
| CİMER | e-Devlet üzerinden Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi | Diğer kanallardan sonuç alınamadığında |
e-Devlet’te “SGK şikayet” adını taşıyan ayrı bir hizmet bulunmaz; başvuru, SGK başlığı altındaki “Çalışma Hayatı İletişim Merkezi ALO 170” hizmetinden yapılır ve başvurunun durumu aynı ekrandan takip edilir. ALO 170, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, SGK ve İŞKUR adına çalışan çağrı merkezidir; başvuru türleri arasında ihbar ve şikayet yer alır, ilk temasta çözülemeyen başvurular ilgili birime iletilir. Ücret, fazla çalışma, iş güvenliği gibi konular SGK’nın değil Bakanlığın iş müfettişlerinin denetim alanına girer; bu konular için aynı kanallardan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına başvurulur. CİMER’e yapılan başvurular da ilgili kuruma, sigorta konusundaysa SGK’ya iletilir; bu nedenle CİMER, ilk başvurudan sonuç alınamadığında ikinci bir yol olarak düşünülmelidir.
Çalışırken mi, İşten Ayrıldıktan Sonra mı Şikayet Etmeli?
Sigortasız ya da eksik primle çalışan işçi şikayetini işten ayrılmadan da yapabilir; kanunda bunu engelleyen bir kural yoktur. Çalışma devam ederken yapılan ihbarda denetim elemanları işçiyi işyerinde fiilen çalışırken görebilir, bu da sigortasız çalışmanın tespitini kolaylaştırır. Buna karşılık işçinin işverenle ilişkisinin bozulması riski vardır. İşten ayrıldıktan sonra yapılan şikayette ise banka kayıtları, yazışmalar, fotoğraflar ve tanıklar öne çıkar. Hangi yol seçilirse seçilsin, ihbar dilekçesinin delillerle birlikte verilmesi ve bir örneğinin işçide kalması önerilir.
Hangi Belgeler ve Deliller Eklenmeli?
Denetim elemanları tespitlerini yemin dışında her türlü delile dayandırabilir; tuttukları tutanaklar aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir (5510 sayılı Kanun m.59). Bu nedenle işçinin dilekçeye eklediği her belge denetimin yönünü belirler:
- Banka kayıtları: hesap dökümleri, işyerinden ya da şirket yetkilisinden gelen havale dekontları. Gerçek ücretin ve çalışma süresinin en güçlü delilidir.
- Bordro ve puantaj: varsa imzalı ya da imzasız bordrolar, giriş-çıkış kartları, vardiya çizelgeleri.
- e-Devlet hizmet dökümü: bildirilen gün ve kazançları, işten ayrılış kodunu gösterir.
- Yazışmalar ve fotoğraflar: işle ilgili mesajlar, e-postalar, işyerinde çekilmiş fotoğraflar.
- Tanıklar: aynı dönemde çalışan ya da çalışmanızı bilen kişilerin adı ve iletişim bilgisi.
Yargıtay, ücretin düşük gösterildiği durumlarda gerçek ücretin her türlü delille ispat edilebileceğini kabul eder. Hukuk Genel Kurulu, bordrolar imzasızsa ilgili dönemin banka ve ödeme kayıtlarının getirtilmesi gerektiğini de vurgulamıştır.1
“Bu bağlamda aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, tanık beyanları, emsal ücret araştırması gibi delillerle iddianın kanıtlanması mümkündür.”
Yargıtay HGK · 2023/1163 K.
Tanık olarak gösterilecek kişilerin aynı işyerinde aynı dönemde çalışmış olması önemlidir; işyerine komşu esnaf ya da müşteriler de çalışmayı doğrulayabilir. Sigortasız çalışmada işe başlama tarihini gösteren ilk mesajlar, iş ilanı yazışmaları ve işyerinde çekilmiş fotoğraflar, denetim elemanlarının tespitini güçlendirir.
Ücretin banka yoluyla ödendiği durumlarda bordroda işçinin imzası aranmaz; asıl delil, bordrodaki tutarın dışında aynı gün ya da ertesi gün yapılan havalelerdir. Bu havaleler, SGK’nın bankalardan aldığı bilgilere dayanarak eksik belgeleri re’sen düzenleyebilmesi bakımından da önemlidir (5510 sayılı Kanun m.86/7).
Şikayetten Sonra Ne Olur?
SGK, şikayet üzerine işyerinde denetim ve inceleme yapar. Denetimde sigortasız çalıştırıldığı ya da kazancı eksik bildirildiği anlaşılan işçinin eksik belgeleri işverenden istenir; işveren bir ay içinde vermezse belgeler Kurumca re’sen düzenlenir. İşveren bu işleme karşı önce SGK’ya, ret hâlinde iş mahkemesine başvurabilir; mahkemeye başvurmak prim tahsilini durdurmaz.
Sigortasız çalıştırma ihbarında denetim elemanları işyerinde çalışanları tek tek tespit eder. Sigortasız çalıştırıldığı anlaşılan işçinin tescili, işveren bildirmezse Kurumca re’sen yapılır; sigortasız geçen süre denetimde belgeye dayanıyorsa bu süre de işçinin hizmetine eklenir. Sigortasız işçi çalıştıran işveren, aynı denetimde başka sigortasız ya da kayıt dışı çalışan bulunursa her biri için ayrıca sorumlu olur.
İşverene uygulanan yaptırımlar şunlardır:
- Bildirilmeyen ya da eksik bildirilen dönemin primleri, gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte geriye dönük olarak tahsil edilir.
- Sigortalı çalıştırdığını süresinde bildirmeyen ve eksik bildirimde bulunan işverene 5510 sayılı Kanun’un 102. maddesine göre idari para cezası uygulanır; tutar asgari ücrete bağlıdır ve tekrarında artar. İşveren idari para cezasına karşı on beş gün içinde Kuruma itiraz edebilir, itirazın reddi hâlinde idare mahkemesine başvurabilir; şikayet eden işçi bu sürecin tarafı değildir.
- Gerçeğe aykırı işe giriş bildirgesiyle yapılan tescil kayıtları iptal edilir (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.19).
SGK Kaç Yıl Geriye İnceler?
5510 sayılı Kanun’un 86. maddesine göre denetimde kayıt ve belgeye dayanmadan yapılan tespitlerde en fazla tespitten geriye bir yıllık süre dikkate alınır. Bir yılı aşan çalışmalar ise ancak kanunen geçerli kayıt ve belgelerle kanıtlanırsa hesaba katılır (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.26/2). Banka havaleleri bu nedenle uzun süreli eksik bildirimlerde belirleyicidir. Belgeyle ispat edilemeyen eski dönemler için işçinin dava yoluna gitmesi gerekir.
SGK Şikayeti Kaç Günde Sonuçlanır?
3071 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre dilekçeye en geç otuz gün içinde gerekçeli cevap verilir. Denetim bu sürede bitmezse otuz gün içinde işlemin hangi aşamada olduğu bildirilir, sonuç ayrıca yazılır. Denetimin süresi işyerinin büyüklüğüne ve delillere göre değişir. e-Devlet ve ALO 170 üzerinden yapılan başvuruların durumu aynı hizmetten sorgulanabilir.
SGK Şikayetinde Kimliğim İşverene Açıklanır mı?
Kimlik gizliliğinin dayanağı 5510 sayılı Kanun değil, Sosyal Güvenlik Denetmenliği Yönetmeliği’dir. Yönetmelik denetmenlerin şikayetçinin kimliğini açıklamasını yasaklar:
“…inceleme, denetim, tarama ve tespitleri sırasında gördükleri ve öğrendikleri hususları gizli tutarlar; bilgi aldıkları, ihbar veya şikâyette bulunan kişilerin isimlerini ve kimliklerini açıklayamazlar.”
Sosyal Güvenlik Denetmenliği Yönetmeliği · m.27/1-c
Bununla birlikte isimsiz bir yazılı ihbar dilekçesi, 3071 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddeleri gereği incelenmeyebilir. Uygulamada ALO 170 üzerinden yapılan bazı ihbarların kimlik paylaşılmadan değerlendirildiği belirtilse de bunu düzenleyen resmî bir metin bulunmamaktadır. İşten ayrılmış ve işverene dava açmış bir işçi için gizlilik fiilen sınırlıdır; işveren şikayetin kimden geldiğini çoğu zaman tahmin edebilir. Bu durumda dilekçeye kimliğin açıklanmaması talebini yazmak yine de yararlıdır.
Gerçeğe Aykırı Çıkış Kodu ve İşsizlik Ödeneği
İşverenin işçinin işten ayrılışını gerçekte olmayan bir istifa (03 kodu) ile bildirmesi, işçinin işsizlik ödeneğinden yararlanmasını engeller. SGK bu kodu işçinin dilekçesiyle tek başına değiştirmez. İşveren, işten ayrılış bildirgesindeki bilgileri on gün içinde düzeltebilir:
“İşveren, işten ayrılış bildirgesinde yer alan sigortalının mesleği, meslek kodu, çıkış günü ve gerekçesi ile bu ay ve öncesindeki aylık kazancı, işten ayrılma tarihini takip eden on günlük sürede düzeltilebilir.”2
Mülayim, SAÜHFD 2023
Bu süreden sonra bildirgeler İŞKUR sistemine aktarılır. Öğretide, işverenin yanı sıra işçinin de İŞKUR’a başvurabileceği ve kod düzeltme davası için önce arabulucuya gitmenin gerekmediği belirtilmektedir.3 Kalıcı çözüm, işverene karşı iş mahkemesinde açılan çıkış kodunun düzeltilmesi (tespit) davasıdır. Bu davada SGK’ya ya da İŞKUR’a husumet yöneltilmez; davalı işverendir.4
İşçilik alacakları için açılmış bir dava sürüyor olsa bile kod düzeltme davası açılabilir. Yargıtay bu konuda şöyle demiştir: “Davacı ile davalı Şirket arasında davacının kıdem ve ihbar tazminatı alacağına ilişkin görülen davada çıkacak sonuç davalı işverene çıkış kodunun düzeltilmesi yükümlüğünü vermemektedir. Böylece kıdem ve ihbar tazminatına ilişkin karar verilse bile davacının mağduriyeti ve menfaati devam edecektir.”5
İşsizlik ödeneği için fesih tarihini izleyen otuz gün içinde İŞKUR’a başvurmak gerekir (4447 sayılı Kanun m.48). Mücbir sebep dışında başvuruda gecikilen süre, ödenek süresinden düşülür; hak tamamen kaybolmaz. Dava açmak da bu başvuruyu gereksiz kılmaz: “Öte yandan belirtelim ki, işçinin kıdem ve ihbar tazminatları için dava açması da Kuruma başvuru şartını ortadan kaldırmayacaktır.”6 İşçinin bilgisi dışında başka bir işyerinden yapılan işe giriş bildirimi de ödeneğe engel olduğundan, işçi bu kaydın iptalini dilekçede ayrıca talep etmelidir.
SGK Şikayeti ile Hizmet Tespiti Davası Arasındaki Fark
SGK şikayeti idari bir başvurudur; işçi bir yargılamanın tarafı olmaz, denetimi ve prim tahakkukunu Sosyal Güvenlik Kurumu yürütür. hizmet tespit davası ise iş mahkemesinde işverene karşı açılır ve sigortasız ya da eksik bildirilen çalışmanın mahkeme kararıyla tespitini sağlar; Kurum davaya katılır. Ücretin düşük bildirildiği durumlarda açılan dava, prime esas kazancın tespiti davası olarak bilinir ve çoğu zaman hizmet tespitiyle birlikte istenir. Hizmet tespit davası için arabuluculuğa başvurmak gerekmez; işçilik alacakları için açılacak davada ise önce arabulucuya gidilmesi zorunludur.
| SGK şikayeti | Hizmet tespit davası | |
|---|---|---|
| Niteliği | İdari başvuru | İş mahkemesinde dava |
| Kime karşı | Kurum işvereni denetler | İşverene karşı; Kurum davaya katılır |
| Süre | Başvuru süresi yok; belgesiz tespitte geriye en çok 1 yıl | Hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl (hak düşürücü) |
| İspat | Denetim tutanağı, kayıtlar, banka bilgileri | Her türlü delil, tanık, emsal ücret araştırması |
| Sonuç | Prim tahakkuku, idari para cezası, tescil | Mahkeme kararıyla hizmet ve kazanç tespiti |
Hizmet tespit davası, 5510 sayılı Kanun’un 86. maddesine göre çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıllık hak düşürücü süre içinde açılmalıdır. SGK’nın denetimle işçinin çalışmasını tespit etmesi bu bakımdan önemlidir; Kurumca tespit edilen çalışmalar için hak düşürücü süre işlemez. Yargıtay bu ilkeyi şöyle açıklamıştır: “sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi yada çalışmaların Kurumca tespit edilmesi halinde; Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez.”7
Hizmet tespitinde söz konusu olan süre bir zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir; mahkeme bu süreyi kendiliğinden gözetir ve süre kesilmez ya da durmaz. Kurum tespit yapmazsa ya da bir yıllık sınır nedeniyle eski dönemleri dikkate almazsa hizmet tespit davası yolu açık kalır. Yalnızca ücretin düşük bildirildiği, günlerin ise tam bildirildiği dönemlerde beş yıllık sürenin uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalıdır; uygulamada bu süre gözetilerek hareket edilmelidir. Öğretide çalışma sürerken bu yola gitmenin neden zor olduğu da vurgulanmaktadır: “Şüphesiz sigortalı çalışma devam ederken bu davayı açmasına da hukuken bir engel yoktur. Ancak çalışma devam ederken işçinin işini kaybetme korkusu veya işverenle birtakım sorunlar yaşamaktan kaçınması sebebiyle bu yola gitmesi fiilen zordur.”8
SGK’ya Şikayet Ettiğim İçin İşten Çıkarılabilir miyim?
İşçinin haklarını takip etmek için idari makamlara başvurması geçerli bir fesih sebebi değildir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. maddesi, “Mevzuattan veya sözleşmeden doğan haklarını takip veya yükümlülüklerini yerine getirmek için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak” hâlini geçerli sebep sayılamayacak durumlar arasında sayar. SGK’ya şikayet de bu kapsamdadır.
İş güvencesi kapsamındaki işçi (otuz ve daha fazla işçi çalıştıran işyerinde, en az altı aylık kıdemle, belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan) bu gerekçeyle çıkarılırsa işe iade davası açabilir. Kapsam dışındaki işçi ise bildirim süresinin üç katı tutarında kötü niyet tazminatı isteyebilir. Primlerin eksik ya da hiç yatırılmaması işçiye sözleşmeyi haklı nedenle feshetme ve kıdem tazminatı isteme imkânı da verebilir. Bu durumda kıdem tazminatı gerçek ücret üzerinden hesaplanır, işçi ise işsizlik ödeneği için İŞKUR’a başvurabilir. Kıdem ve diğer işçilik alacaklarında beş yıllık zamanaşımı süresi işlediğinden alacakların gecikmeden istenmesi gerekir; ücretin ödenmemesiyle birlikte görüldüğü durumlar maaş ödenmezse haklı fesih yazısında ele alınmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
SGK’ya nasıl şikayet edebilirim?
İşçi, işyerinin kayıtlı olduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne veya Sosyal Güvenlik Merkezine yazılı dilekçe verebilir, e-Devlet’teki “Çalışma Hayatı İletişim Merkezi ALO 170” hizmetini kullanabilir, ALO 170’i arayabilir ya da CİMER’e başvurabilir. Belge eklemek isteyen işçi için yazılı dilekçe en uygun yoldur.
SGK şikayet edince ne olur?
SGK işyerinde denetim yapar. Sigortasız ya da eksik bildirilen çalışma tespit edilirse eksik belgeler düzenlenir, primler gecikme cezası ve zammıyla işverenden tahsil edilir ve idari para cezası uygulanır.
SGK ihbar edenin kimliği açıklanır mı?
Sosyal Güvenlik Denetmenliği Yönetmeliği’ne göre denetmenler şikayet eden işçinin kimliğini açıklayamaz. Ancak yazılı dilekçede ad, imza ve adres bulunmalıdır; isimsiz dilekçe incelenmeyebilir.
Eksik prim için SGK şikayet dilekçesi nasıl verilir?
İşçi dilekçede çalışma dönemini, gerçek ücretini ve bordroda görünen tutarı yazmalı, eksik kazançlarının tamamlanmasını açıkça talep etmeli; banka dökümlerini ve e-Devlet hizmet dökümünü ekleyerek dilekçeyi işyerinin bağlı olduğu SGK ünitesine vermelidir.
Sigortasız çalışma şikayeti için süre var mı?
SGK’ya şikayet için bir süre yoktur; ancak denetimde belgeye dayanmayan tespitlerde geriye en fazla bir yıl dikkate alınır. Mahkeme yoluyla tespit için hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıllık hak düşürücü süre vardır; bu süre bir zamanaşımı süresi değildir.
SGK şikayeti e-Devlet’ten yapılır mı?
Evet. e-Devlet’te SGK başlığı altındaki “Çalışma Hayatı İletişim Merkezi ALO 170” hizmetinden başvuru yapılabilir ve başvurunun durumu aynı ekrandan takip edilebilir.
SGK şikayeti kaç günde sonuçlanır?
Dilekçeye otuz gün içinde gerekçeli cevap verilmesi gerekir. Denetim sürüyorsa bu sürede işlemin aşaması bildirilir, sonuç ayrıca yazılır.
Şikayet sonuç vermezse ne yapılır?
SGK tespit yapmazsa ya da eski dönemleri dikkate almazsa iş mahkemesinde hizmet tespit davası ve gerekirse prime esas kazancın tespiti davası açılabilir. Bu davalar için hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık hak düşürücü süreye dikkat edilmelidir.
Eksik yatırılan sigorta düzeltilir mi?
Evet. Denetimde eksik bildirim tespit edilirse işverenden ek belge istenir, verilmezse Kurum belgeleri re’sen düzenler ve eksik primler gecikme cezası ve zammıyla tahsil edilir; işverene ayrıca idari para cezası uygulanır. Mahkeme kararıyla tespit edilen kazançlar da hizmet kaydına işlenir.
İstifa kodu gösterildiyse işsizlik maaşı alabilir miyim?
İstifa koduyla işçiye işsizlik ödeneği bağlanmaz. Kodun işverence düzeltilmesi ya da işçinin işverene karşı açacağı çıkış kodu düzeltme davasında gerçek fesih sebebinin tespit edilmesi gerekir. İşçi İŞKUR’a yine de fesihten itibaren otuz gün içinde başvurmalıdır.
Kaynaklar
1 Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 29.11.2023, E. 2023/397, K. 2023/1163. ↑
2 Baki Oğuz Mülayim, “İşten Çıkış Kodunun Önemi ve Düzeltilmesi”, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023, C. 11, S. 2, s. 983. ↑
3 Baki Oğuz Mülayim, “İşten Çıkış Kodunun Önemi ve Düzeltilmesi”, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023, C. 11, S. 2, s. 995. ↑
4 Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 05.02.2024, E. 2023/17840, K. 2024/1487 (bölge adliye mahkemesi kararının onanması). ↑
5 Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 22.06.2022, E. 2022/7128, K. 2022/8175. ↑
6 İbrahim Subaşı / Yusuf Yiğit, “İş Sözleşmesinin Sona Erme Nedeninin İşsizlik Sigortasından Yararlanma Hakkına Etkisi ve Uygulamadan Doğan Sorunlar”, İş ve Hayat, 2018, C. 4, S. 8, s. 141. ↑
7 Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 29.04.2026, E. 2025/19455, K. 2026/5959. ↑
8 Recep Makas, “Sigortalının Kesintisiz (Blok) Çalışması Hâlinde Bildirilmeyen Dönem Bakımından Hak Düşürücü Sürenin Başlangıcı (Karar İncelemesi)”, Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 2024, C. 14, S. 1, s. 103. ↑