Av. Emin ParlakSon güncelleme: 31 Ekim 2026

Sigortasız çalışan işçinin hakları, SGK’ya hiç bildirilmemiş olsanız bile korunur; iş ilişkisinden doğan haklarınızı kaybetmezsiniz. Önünüzde iki ayrı yol vardır: sigorta kaydını düzelten hizmet tespit davası ve kıdem, ihbar, fazla mesai gibi alacaklar için açılan alacak davası. Bu yazıda haklı fesih, alacak davası, başvuru yolları ve iş kazası durumunu sade bir dille anlatıyoruz. Sonda kısa bir kontrol listesi de bulacaksınız.

Sigortasız Çalışan İşçinin Hakları Ortadan Kalkar mı?

Hayır. İşverenin sizi SGK’ya bildirmemesi, iş sözleşmenizi geçersiz kılmaz. Sözleşme yazılı olmasa bile kayıtlı bir çalışanın sahip olduğu ücret, fazla çalışma, yıllık izin, kıdem ve ihbar haklarına siz de sahipsiniz. Kayıt dışı kaldıınız dönemde kaybettiğiniz şey, emeklilik için gereken prim günleridir. Ayrıca sağlık hizmetlerinden ve işsizlik ödeneğinden yararlanmakta zorlanabilirsiniz.

Sigortasız Çalışma Davası: Kayıt Düzeltme ve Alacak Davası

Sigortasız çalışma davası tek bir dava gibi anılsa da aslında iki ayrı davayı kapsar. Birincisi, çalışmanızın SGK kayıtlarına işlenmesini sağlar. Şartlarını ve ispat yollarını sigortasız geçen süreler için hizmet tespit davası rehberimizde ayrıntılı anlattık. İkincisi, işverenden paranızı istediğiniz işçilik alacakları davasıdır. İki davanın farklarını kısaca aşağıdaki tabloda görebilirsiniz:

Hizmet tespitindeki beş yıllık sürenin ne zaman başladığını hizmet tespit davasında zamanaşımı yazımızda bulabilirsiniz. Sigorta kaydınız var ama günleriniz eksik ya da ücretiniz düşük gösterilmişse eksik prim günü ve ücret tespiti yazımıza bakın. Bu yazıda ise yalnızca sigortasız çalışmaya özgü konulara odaklanıyoruz.

İşçilik Alacakları Davasında Neler İstenir?

• Kıdem tazminatı: En az bir yıllık çalışma gerekir; işveren sizi haklı neden olmadan çıkardıysa veya siz haklı nedenle ayrıldıysanız istenebilir.
• İhbar tazminatı: Sizi önceden bildirim yapmadan işten çıkardıysa istenebilir.
• Ödenmeyen ücretler: Elden eksik verilen maaşlar dahil.
• Fazla çalışma: Haftalık 45 saati aşan çalışmalar için fazla mesai alacakları talep edilebilir.
• Yıllık izin ücreti: Kullanmadığınız izin günlerinin karşılığı.
• UBGT ücreti: Ulusal bayram ve genel tatillerde çalıştığınız günler.

Alacak davasına geçmeden önce arabulucuya gitmek kanunen şarttır. Sigortasız işçi alacak davası için de beş yıllık zamanaşımı geçerlidir. Arabuluculuk süreci devam ederken zamanaşımı işlemez. Başvuru için işverenin yerleşim yerindeki ya da işin görüldüğü yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosunu seçebilirsiniz. Taraflar uzlaşamazsa, düzenlenen son tutanağı da dosyaya koyarak iş mahkemesine başvurursunuz.

Sigortasız Çalıştırıldıysanız İşi Bırakabilir misiniz?

Evet. Yargıtay uygulamasında sigortasız çalıştırılmak ya da primlerin eksik veya düşük ücretten bildirilmesi, İş Kanunu’nun 24. maddesinin II. bendi kapsamında işçiye haklı fesih hakkı verir. Bu yolla işten ayrılırsanız ve en az bir yıllık kıdeminiz varsa kıdem tazminatı isteyebilirsiniz. Feshi siz yaptığınız için ihbar tazminatı isteyemezsiniz.

Kritik olan, feshi yazılı yapmanız ve nedenini açıkça belirtmenizdir. Sadece işe gitmeyi bırakmak, ileride devamsızlık veya istifa tartışmasına yol açabilir. Noter aracılığıyla gönderilecek bir ihtarnamede “sigortasız çalıştırıldığım için iş sözleşmemi haklı nedenle feshediyorum” şeklinde açık bir gerekçe yazılması önerilir. İşveren sizi haklı bir neden olmadan çıkardıysa işe iade davası şartlarını da değerlendirin.

Hizmet Tespiti Açmadan Alacak Davası Açılabilir mi?

Evet, açılabilir. İşçilik alacakları için önce hizmet tespiti kararı almanız gerekmez. Ne kadar çalıştığınızı, ne kadar ücret aldığınızı ve iş ilişkisinin nasıl sona erdiğini alacak davasında da tanık, banka kaydı, yazışma gibi her delille ortaya koyabilirsiniz. Ancak işveren çalışmayı tamamen inkâr ediyorsa veya süre ciddi şekilde tartışmalıysa, mahkeme ayrıca açılmış hizmet tespit davasını bekletici mesele yapabilir. Bu durumda alacak davası uzayabilir. Bu yüzden iki davanın sırası ve zamanlamsı baştan planlanmalıdır.

“Sigortasız Çalıştırma Tazminatı” Diye Bir Hak Var mı?

Hukukta işçiye bu isimle ödenen bağımsız bir tazminat kalemi bulunmaz. Halk arasında sigortasız işçi çalıştırma tazminat davası diye bilinen talepler, aslında kıdem, ihbar ve diğer işçilik alacaklarıdır. Kayıt dışı çalışma tespit edilirse işverene 5510 sayılı Kanun’un 102. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanabilir. Ancak bu ceza devlete ödenir, size verilmez. İşverenin ödeyeceği prim ve cezaları işverene ceza ve maliyetler yazımızda anlattık. Bildirim yapılmadığı için işsizlik ödeneği veya sağlık hizmeti gibi bir sosyal güvenlik hakkını kaybettiyseniz, bu zararın işverenden istenip istenemeyeceği somut olaya göre değerlendirilebilir.

Kayıtsız Çalışırken İş Kazası Olursa?

Kaza anında kayıtsız olmanız, iş kazasına bağlı haklarınızı elinizden almaz. Kazanın SGK’ya bildirilmesi ve iş kazası olarak tespitinin istenmesi gerekir. Kurum, şartlar varsa size gerekli yardımları yapar. Yaptığı ödemeler için kural olarak sizi bildirmeyen işverene rücu edebilir. İşveren kazayı kabul etmiyorsa iş kazası tespit davası yoluna başvurabilirsiniz.

Nereye Başvurabilirsiniz?

• SGK: İl müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine ihbar dilekçesi verebilirsiniz.
• ALO 170: Çalışma ve sosyal güvenlik konularında telefonla şikâyet hattıdır.
• CİMER: İnternet üzerinden şikâyette bulunabilirsiniz.
• Arabulucu: Alacaklarınız için dava öncesi zorunlu adımdır.
• İş mahkemesi: Hizmet tespiti ve arabuluculukta anlaşılamayan alacaklar için.

SGK denetimi sonucunda çalışmanızın Kurumca tespit edilmesi, hizmet tespiti ve süreler açısından önem taşıyabilir. Örneğin SGK denetmeni işyerine gelip sizi sigortasız çalışırken tutanağa geçirirse, bu kayıt ileride önemli bir delil olabilir. Ancak şikâyet başvuruları dava açma sürelerini kural olarak durdurmaz. Şikâyetin sonucunu beklerken süreleri kaçırmamaya dikkat edin.

Sigortasız Çalışma Şikâyeti Nasıl Yapılır?

Sigortasız çalıştırıldığınızı Kuruma bildirmenin iki pratik yolu vardır. Birincisi, işyerinin bağlı olduğu SGK il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine yazılı bir dilekçe vermektir. İkincisi, ALO 170 hattını arayarak şikâyetinizi telefonla iletmektir. Hangi yolu seçerseniz seçin, şikâyetinizin incelenebilmesi için bilgilerin açık ve somut olması gerekir.

Yazılı şikâyette şu bilgilere yer vermeniz işinizi kolaylaştırır:

• Adınız, soyadınız, T.C. kimlik numaranız ve iletişim bilgileriniz
• İşyerinin unvanı, açık adresi ve biliyorsanız işverenin adı
• İşe başladığınız tarih, varsa ayrıldığınız tarih ve yaptığınız iş
• Çalışma saatleriniz ve ücretinizin nasıl ödendiği (elden, banka yoluyla)
• Aynı işyerinde çalışan veya çalışmanıza tanık olan kişilerin adları

Şikâyetin ardından Kurum, işyerinde denetim yapabilir veya konuyu müfettiş incelemesine gönderebilir. İnceleme sonunda çalışmanız Kurumca tespit edilirse, bu süre sigortalılık kayıtlarınıza işlenebilir; işveren de primler ve idari yaptırımlarla karşılaşabilir.

Şikâyet, mahkemeye başvurma hakkınızın yerine geçmez. Denetimde çalışmanız tespit edilemezse veya tespit edilen süre gerçeği tam yansıtmıyorsa, ayrıca hizmet tespit davası açabilirsiniz. Burada dikkat edilmesi gereken nokta süredir: Şikâyet ve inceleme süreci kural olarak beş yıllık dava süresini durdurmaz. Çalışmanın Kurumca tespit edildiği durumlarda sürenin işlemeyebileceği kabul edilse de bunun her dosyadaki etkisi ayrıca değerlendirilir. Bu yüzden şikâyetin sonucunu beklerken sürenizi takip edin ve son güne yaklaşıyorsanız dava hazırlığını ertelemeyin.

Ne Yapmalısınız? Kısa Kontrol Listesi

1. e-Devlet’ten “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” belgenizi alın, eksik dönemleri not edin.
2. Banka ödemelerini, WhatsApp ve SMS yazışmalarını, puantaj kayıtlarını saklayın.
3. Sigortalı iş arkadaşlarınızın (bordro tanıkları) ve komşu işyerlerinde çalışanların isimlerini yazın.
4. İşi bırakacaksanız feshi noter ihtarnamesiyle ve gerekçesini belirterek yapın.
5. Alacaklarınız için arabulucuya başvurun.
6. Beş yıllık süreleri takvime işleyin.

Yargıtay Kararları Ne Diyor?

Sigortasız çalışmanın kayda geçirilmesinde mahkemelerin nasıl bir yol izlediğini Yargıtay’ın şu kararları açıkça gösterir:

Bu kararlar, sigortasız çalışan bir işçi için asıl belirleyici olanın kâğıttaki kayıt değil, gerçek çalışma olduğunu gösterir. Yazılı sözleşmeniz olmasa bile banka kayıtları, yazışmalar ve tanıklar çalışmanızı ortaya koymanıza yardım eder.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Taner Ertekin, İşyeri ile sigortalının kuruma bildirilmesi ve hizmet tespiti davası, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2020 (YÖK Tez No: 643406).
• Osman Berat Bayazıt, Hizmet tespiti davası, Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, 2026 (YÖK Tez No: 1030093).
• Hüseyin Konak, Yargıtay kararları ışığında hizmet tespiti davalarında ispat sorunu, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi, 2024 (YÖK Tez No: 853102).